Nghệ Ngữ

https://nghengu.vn

Từ điển tiếng Nghệ Tĩnh vần E - G - H - I - K - L - M - N

Trong bài viết trước Nghệ ngữ đã giới thiệu Từ điển tiếng Nghệ An Hà Tĩnh vần A - B- C - D của tác giả Phan Lan Hoa. Bài viết này Tiếng Nghệ sẽ giới thiệu các vần E - G - H - I - K - L - M - N để bạn đọc tiện tra cứu.

Tiếng Nghệ Tĩnh

Từ ghép/từ đồng nghĩa

Tiếng phổ thông

Giải nghĩa / thành ngữ / tục ngữ/ ca dao liên quan

VẦN E

Enh

 

anh

 

 

Cu ênh / nhiêu ênh

thằng cu anh

 

 

ênh cu

nghĩa như ả chắt, ả cháu

ênh cu Tuệ = anh Tuệ, ênh nhiêu Hoan = anh Hoan

 

ỉa

Chưa hoọc bắt chuột đạ hoọc ẻ bếp

Éch

 

ách cày

Éch trửa đàng quàng vô cổ

VẦN G

Ga

 

con gà

Răng chưa sang nhởi nhà choa
Bà o đạ nhốt con ga troong truồng (Ng.Bùi Vợi)

Gại

khải

gãi ngứa

Khải/gại nhằm lộ ngá = gãi đúng chỗ ngứa

Gắt

Gắt ló

gặt lúa

 

Gấy

 

vợ

Anh về cứ việc rèo bò
Râu tóc chưa đủ chưa ra trò gấy nhông

Ghin

gưn

gần

 

Giôống

 

giống

 

Giự

 

giữ

Đánh giặc giự vua, làm mùa giự giôống

Gọ

 

biến âm của gõ 

gọ cửa = gõ cửa

Gộ

 

gỗ

Gộ chợ Mọ, bò chợ Si

Gộc

cộc / Côộc cơn

gốc cây

Ngồi dới côộc cơn = ngồi dưới gốc cây

Gờng

gầng / gưng

gừng

Cay như khỉ ăn gưng

Gức

 

gấc

Ăn mày còn đòi xôi gức

Gụ

 

con gấu

Cười như gụ say mật ong

VẦN H

Hại

 

biến âm của hãi

 

Hạm

 

biến âm của hãm

 

Hấn

 

hắn

 

Hẩng

trời hẩng

trời hửng nắng

 

Hẻn

 

cá trê

 

Hoe

 

con đầu lòng

enh Hoe Bân = anh cả Bân; ả Hoe Nhiễu = Chị cả Nhiễu

Hói

 

đoạn sông cụt

 

Hớng

hấng

hứng

 

Hoọc

 

học

 

Hụ

 

biến âm của hũ

 

Hui

 

thui

thịt bò hui = thịt bò thui

Hun

 

hôn

 

VẦN I

Ì

 

nhít ì, nhì mần thinh

Ỉu

 

bị ẩm không còn dòn

bénh tráng ỉu hết rồi

VẦN K

tro kè

Một giống cọ rách lá

Thịt chó chợ Bè, tro kè làng Đông

Khái

 

con hổ

 

Khải

gại

gãi

Khải nhằm lộ ngá = khải đúng chỗ ngứa

Kháp

kháp mặt

gặp mặt

Kháp nhau giữa đêm rằm hát hội, chiếc nón ba tầm trao gửi làm tin

Khạp

 

thùng gỗ lớn dùng đựng nước mưa, đựng mật mía, hoặc muối nước mắm

 

Khảy

Khảy đờn

gãy đàn

 

Khén

 

được phơi khô dòn thơm mùi nắng

khoai khén, lúa khén

Khỏ

khỏ trốc / trọi

cốc vào đầu

 

Khở

khở ra

gỡ, bóc ra

 

Khoóc

 

khóc

Khoông cho mần thầy thi khoóc, cho mần thầy thì đoọc nỏ ra

Khót

 

vót, gọt

khót nan, đan phên =  vót nan, đan liếp

Khu

 

đít, mông

Da đen khu đỏ lắm ló nhiều tiền
Da trắng khu trắng chỉ phiền vợ con

 

Khu đọi

trôn bát

 

 

Khu mấn

đụp váy

 

 

Khu ẻ

lỗ đít

 

Khun

 

khôn

Hết khun đùn dại

Kít

 

cứt

Chó khun tha kít ra bại,cho dại tha kít về nhà

VẦN L

Lả

 

lửa

lả đỏ rưng còn bưng rơm đến

Lặc lè

 

khuỷu chân

 

Lại

 

lưỡi

Chó le lại, ngài vại vưng (kinh nghiệm dân gian)

Lắt

lặt

nhặt

Dao vàng lắt rọt tằm rơi
Không đau không xót bằng lời em than

 

lắt rau

nhặt rau

 

 

giò lắt

nhặt những miếng thịt ngon nhất để làm giò lụa - một loại giò lụa đặc biệt của TP Hà Tĩnh

 

 

lặt

thiến heo, thiến chó…

dốt như me lặt

Lảy

trảy, tảy

hái quả

 

Lẩy

mần lẩy

làm dỗi, làm hờn

hấn mần lẩy rồi = nó dỗi rồi

Lể

 

nhễ (gai)

 

lệ

 

lễ

mần lệ, cúng lệ

Liện

vịm

liễn để muối cà, muối mắm

 

 

lúa

Ló lổ thanh minh rung rinh cả xạ
Ló lổ lập hạ buồn bạ cả làng

Lộ

 

lỗ, chỗ

 

 

lộ nớ

chỗ đó

 

 

lộ khu

lỗ đít

 

Lốm

 

nhét cá miếng to vào mồm

 

 

nót lống/ nót lốm/ nót trướn

nuốt chửng, nuốt lống

 

Lòn

gạo lòn/bắp lòn

ngô/gạo tẻ

 

Lót lét

 

rón rén

lót lét như thằn lằn mồng năm

loọc

 

luộc

 

loong

 

long

 

loỏng

 

lỏng lẻo

 

Lôông

lông cơn/lôông cơn

trồng cây

Kê chớ lôông già, cà chớ lôông non

Lôổng

lổng/ trộng/trôộng

lủng

 

Lưa

 

còn

 

 

rưng lưa/ nưng lưa

đang còn

 

 

nỏ lưa chi nựa

chẳng còn gì cả

 

Luồi

trào

sào tre chống thuyền

 

Lút

nác lút

nước ngập, nước lụt 

 

VẦN M

Mấn

 

váy

Khố ba quấn, mấn ba xoay
Nhớ cẩn thận đừng sai
Kẻo mua cười cho thiên hạ
(vè cố Thiệm)

Mần

 

làm

Mần rể chớ nấu thịt tru, mần du chớ rang cơm nguội

Mạn

 

mượn

 

Mẳn

 

nhỏ, hạt đầu mày

ga cồ ăn tấm mẳn biết khi mô đầy diều

Mạo

Miều

cái mũ

Thằng phi công lọng khọng, cút cả mạo lẫn miều (vè thần sấm mỹ)

Me

 

con bê

 

Mệ

 

mẹ

 

Méch

 

mách

 

Mén

 

nhỏ

 

 

dam mén

cua đồng nhỏ mới nở

 

 

chí mén

con chấy con

 

Mên

 

phên, liếp đan bằng nứa

 

Ménh

méng/ mánh

miếng

 

Mẹnh

mẹng

miệng

nhịn mẹnh đại khách= nhịn miệng đãi khách

Mi

 

mày

 

Mít

trơn mít

trơn bóng

 

 

chối trơn mít

chối bay chối biến

Chối trơn mít như chó liếm kit lá tre

 

đâu

Đi mô mà vội mà vàng

Mồ

 

nào

Có trù cho mánh bạn mồ
Gọi rằng tình nghịa khi mô đến dừ

Mọi

 

con muỗi

 

Mọm

 

biến âm của mõm

 

Mống

 

mầm hạt

 

mống

nảy mống/ nảy môống/ nit môống

nảy mầm hạt

 

Mờng

mầng

mừng

Mờng như cha chết sôống lại

Mự

 

mợ

 

Mụ gia

 

mẹ chồng

Thương chồng phải khóc mụ gia
Ngẫm tui với mụ nỏ bà con chi

Mui

 

môi

Chim ri, ga rú chớ nuôi
Trai lông bụng, gấy thâm mui thì đừng

Mun

 

tro bếp

 

Mùng

 

màn

 

Mủng

 

dụng cụ đong, đo lường trong nhân, một mủng bằng khoảng 2/5kg lúa

Ôông xúc một mủng độ
Mụ xúc một mủng khoai
Nấu lên một nồi hai
Hai ôông mụ ngồi nhai...(vè ô lục soạn)

Mươn

 

bàn ăn cơm loại nhỏ, thấp, làm bằng tre rất phổ biến ở Xứ Nghệ

 

Mụt

 

mụn nhọt

 

VẦN N

 

nứa

Ná chẻ thì chìm, lim chẻ thì nổi

Nác

 

nước

Chết thì chúc thực điểm trà
Sôống thi xin đọi nác cà nỏ cho

Nạm

 

biến âm của nắm

Thiếp đưa chàng một nạm ngô rang
Đúc nơi mô mà mọc, thiếp xin sang theo hầu

Nân

 

béo núc ních

béo nân đầu nân đuôi

Náng

 

nướng

náng khoai, náng sắn…

Náng

 

cái bắp cày

 

Nậy

 

lớn

Không có tru lấy bò mần nậy

 

đầy bụng khó tiêu

 

néch

 

nách

 

Ngá

 

ngứa

 

Ngài

 

người

Mội ngài một đều dợ lều mà đi

Ngái

 

xa

Ngái thì thương, ghin thì thường

Ngận

 

con chồn hương

 

Ngánh

 

trông mong

ra ngọ ngánh thử mẹ về chưa

Ngành

chành / chánh

cành cây

 

Ngảnh

 

ngoảnh

 

Ngay

 

ngày

Hơn một ngay, hay một đều

Ngầy

 

ngấy (ăn)

 

Nghẹch

ngạch/ nghéch

ngách, ngóc ngách

 

Nghị

 

biến âm của nghĩ

Ngần đi nghị lại

Nghỉn

một nghỉn

một hơi

 

nghỉn

Đen nghỉn

đen xỉn

 

Nghit

chết nghit

chết ngất

 

Nghit

nghít (rau)

ngắt, hái (rau)

 

Ngó

 

trông, nhìn

 

Ngò

 

rau mùi

 

Ngọ

 

biến âm của ngõ

Lạc đàng bắt đuôi chó, lạc ngọ bắt đuôi tru

Ngọi

đừng ngọi / đừng moọng

đừng hòng

 

Ngong

 

trông, nhìn

Anh về em những ngong theo
Ngong trương truông rậm, ngong đèo đèo cao

Ngốt

 

ngột ngạt

ngốt quá = ngột ngạt quá

Nhác

 

lười

nhác trượn rọt = lười ưỡn thây

Nham

 

món nộm làm bằng củ chuối hột

 

Nhẳng

nhang nhang

cao gầy khẳng khiu

 

Nhe

 

nhắm (cho trúng)

 

Nhe

nha

nhé

Ra về em dặn thiệt nha,
Mai răng cụng lại sang nhà em chơi

Nhít

nhứt

nhất

 

Nhợ

nhạ

nhựa, mủ cây

 

Nhởi

 

chơi

 

 

nỏ nhởi

không chơi

choa nỏ sèm nhởi với mi nựa = chúng tao không thèm chơi với mày nữa

Nhông

nhôông

chồng

Gấu cộ dệ nấu, nhông xấu dệ sai

Nhớp

 

bẩn

nhớp như hủi

Nhủ

 

bảo, khuyên

Anh cứ nhủ rằng em không thương

Nhui

nhúi

dúi cho ai đó ngã dúi xuống

 

 

bổ nhúi

ngã nhào về phía trước

 

Nhút

 

Một loại dưa muối nguyên liệu chính chủ yếu làm bằng quả mít

Đừng khinh dưa nhút tương cà
Tuy không lịch sự nhưng mà sạch trong

Ni

 

này

 

 

cấy ni

cái này

 

 

chộ ni / lộ ni

chỗ này

 

nời / nầy

này

 

 

đây nì / đây nời

đây này

 

Nia

 

nong nhỏ

 

Niêu trách

niêu tréch

niêu đất

 

Nit

 

nứt

ruộng đồng khô nit nẻ

Nỏ

 

không

 

Nớ

 

ấy, đó

 

 

bên nớ

bên ấy

 

 

cấy nớ

cái đó

 

Nờ

nà / tề

à, kìa

 

 

đó nờ / đó tề / đó nà

đó kìa

 

 

Rứa nờ/ rứa tề

vậy kìa

 

 

Rứa đó o nờ

vậy đấy cô à

 

Nom

dòm

nhìn

O tê nom rành sọi = cô kia nhìn xinh quá

Nồm

 

cơn gió khô nóng thổi từ hướng núi

Trưa hè bên chiếc vọng đưa
Mẹ ru con ngủ giựa trưa nắng nồm

noóc

noóc nhà

nóc nhà

Nhà cao lôộng noóc,
ló thoóc thì khôông
Anh em thì đôông
Mà ngồi nhịn đói (đố là gì?)

Nôốc

nốc

thuyền nan

 

Nôống

nống

nong lớn

 

Nớng

 

nựng con

 

Nót

 

nuốt

Mía ngọt nót cả cụm

Nu

 

củ nâu nhuộm vải

 

 

khóc kiểu ăn vạ

 

Nực

sốt

nóng bức

 

Nực

bệnh nực

bệnh hen suyễn

 

Nức

 

nấc cụt

 

Nuộc lạt

 

múi lạt buộc

 

Tác giả: Phan Lan Hoa

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây