Ánh Trăng của Nguyễn Duy

Sáng nay tôi coi thi - Môn Ngữ Văn 9

Tôi không dạy văn nhưng lần nào coi thi “trúng” môn Văn tôi cũng có cảm giác háo hức với cái đề thi một cách kỳ lạ!? Lần nào tôi cũng tìm cách xin cho được cái đề sơ-cua để “đọc cho biết” năm nay đề ra hay dở thế nào - Là hay dở theo ý tôi, cảm hứng của cá nhân tôi thôi! Và sáng nay, đề thi làm tôi thật sự bất ngờ, thích thú khi yêu cầu các em phân tích cái đẹp trữ tình của ánh trăng trong bài thơ cùng tên của Nguyễn Duy.

Ánh Trăng của Nguyễn Duy à? Nguyễn Duy nào nhỉ? Hình như hồi lớp 5, lớp 6 gì đó tôi có học bài “Tre Việt Nam” của Nguyễn Duy thì phải. Lâu quá, chả nhớ nữa. Chỉ biết bây giờ tôi có giữ bài thơ “Đà Lạt một lần trăng” của tác giả Nguyễn Duy nào đó trong sổ tay. Không biết cả ba ông Duy này có phải là ông Nguyễn Duy đang nằm trong đề thi kia không? Tò mò, thú vị pha chút … tình cảm riêng tư nên tôi lật vội cuốn Ngữ Văn 9 để tìm xem thông tin về Nguyễn Duy và bài thơ “Ánh trăng” thế nào …

Đây rồi, Nguyễn Duy đây rồi: “Nguyễn Duy tên khai sinh là Nguyễn Duy Nhuệ, sinh năm 1948, quê làng Quảng Xá, nay thuộc phường Đông Vệ, TP Thanh Hoá. Năm 1966, Nguyễn Duy gia nhập quân đội, vào binh chủng thông tin. Sau 1975 ông chuyển về làm báo Văn Nghệ Giải Phóng. Từ 1977 đến nay Nguyễn Duy là đại diện thường trú của báo Văn Nghệ tại TP HCM”. Hết! thông tin có bấy nhiêu đó. Chưa đủ để tôi thoả mãn mong muốn biết thêm nữa về Nguyễn Duy, nhưng bài thơ Ánh Trăng của ông thì quả là tuyệt vời. Nó chân chất, mộc mạc nhưng lại chạm vào sự rung động đến tận cùng đáy lòng một người “bỏ quê ra phố” như tôi …

Hồi nhỏ sống ở đồng Với sông rồi với bể Hồi chiến tranh ở rừng Vầng trăng thành tri kỷ

Trần trụi với thiên nhiên Hồn nhiên như cây cỏ Ngỡ không bao giờ quên Cái vầng trăng tình nghĩa

Từ ngày về thành phố Quen ánh điện cửa gương Vầng trăng đi qua ngõ Như người dưng qua đường

Thình lình đèn điện tắt Phòng buyn-đinh tối om Vội bật tung cửa sổ Đột ngột vầng trăng tròn

Ngửa mặt nhìn lên trời Có cái gì rưng rưng? Như là đồng là bể , Như là sông là rừng…

Trăng cứ tròn vành vạnh Kể chi người vô tình Ánh trăng im phăng phắc Đủ cho ta giật mình …

Ừ, ánh trăng của tôi ngày xưa cũng thế, trong veo như thế, rỡ ràng như thế, tròn đầy như thế. Trăng mà! Trăng ở núi ở rừng nên trăng được thỏa thuê hoà cùng cây cỏ, được trải dài miên man theo mỗi bước chân… Thế nên, trăng mùa nào cũng đẹp!

Mà bao lâu rồi tôi không ngước nhìn trăng nữa? Từ khi về thành phố, nhà cửa - xe cộ - bụi bặm - ánh đèn … mọi thứ cứ vùn vụt lao đi một cách vội vàng, cuống cuồng không phút ngơi nghỉ. Về đến nhà chỉ muốn nằm vật ra giường để đôi chân đỡ mỏi, đôi mắt đỡ nhức nhối, nhiều lúc chả buồn ăn cơm, chỉ muốn ngủ … Chẳng biết đâu là tháng là ngày. Cả cái việc xem lịch, vừa bóc tờ lịch để biết hết ngày, vừa nhẩn nha đọc câu ca dao, tục ngữ hay câu châm ngôn nào đó in trên tờ lịch cũng quên rồi. Bây giờ, cần xem lịch chỉ rút cái di động ra bấm bấm. Thế nên quên luôn cả thói quen nhìn lịch âm để biết sắp tới ngày Rằm … Quên nhiều quá …

Đang bần thần với trăng thì tôi giật thót vì tiếng quát của đồng nghiệp: “Em kia, lật tài liệu à? Để nguyên vở đấy … “. Những trường hợp thế này kiểu gì cũng phải lập biên bản, rồi huỷ bài thi … Nhưng hôm nay nhìn em học sinh luống cuống dấu vội đôi tay, mắt nhìn lên van lơn, tự nhiên tôi mềm lòng.

Không phải vì ánh trăng của Nguyễn Duy đẹp nên tôi mềm lòng mà bởi vì tôi biết những em học sinh ở đây sống như gà công nghiệp! Sáng 6 giờ lên xe hơi tới trường. Ăn sáng, ăn trưa, ăn chiều ở trường. 5 giờ rưỡi chiều ra khỏi cổng trường, chưa kịp hít một hơi gió mát các em đã chạy vội theo xe đưa rước về nhà. Tôi thường thấy các em ngồi trên xe ăn vội vàng những cái bánh Hamburger hay cái xúc xích chiên để còn kịp giờ vào trung tâm Anh ngữ, vi tính buổi tối. Cả ngày - cả đêm các em quanh quẩn trong những phòng học sáng trưng ánh đèn, quạt quay vù vù, điều hoà bật lạnh ngắt, rèm cửa kéo kín mít vì sợ chói … Ký ức về đêm trăng thanh còn không đủ để nhớ thì cảm cái đẹp của ánh trăng rơi dài trên sông, trên sóng, trên bể làm sao đây? Ngắm trăng thật với em còn là chuyện … trên trời thì làm sao mà rung cảm với nổi lòng của Nguyễn Duy? Làm sao mà hiểu đâu là ánh trăng tri kỷ, đâu là ánh trăng vô cảm, đâu là ánh trăng nghĩa tình?

Ánh trăng là của mọi người, là sự hào phóng mà thiên nhiên ban tặng cho cả thế gian. Ai muốn trăng, sẽ có trăng. Vậy mà em phải lén lút thò tay vào hộc bàn tìm trăng trong đó! Chao ơi là tội, tìm trăng như thế làm sao mà tìm em ơi … Nén tiếng thở dài, tôi tới gần em, nhẹ gấp lại cuốn sách giáo khoa còn thập thò trong hộc, bảo nhỏ - Thôi, em viết bài đi. Em cứ viết những gì em còn nhớ được về trăng ấy …

- CF&S -