Dàn ý các dạng bài NLVH thường gặp ở thể loại thơ

DÀN Ý CÁC DẠNG BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC THƯỜNG GẶP Ở THỂ LOẠI THƠ

Đối với thể loại Thơ, các bạn học sinh không chỉ cần có kĩ năng đọc - hiểu mà còn cần rèn luyện kĩ năng viết để có thể hoàn thành tốt phần Nghị luận văn học. Trong đó, việc nắm được những dạng bài nghị luận văn học thường gặp sẽ giúp các bạn học sinh phân tích, cảm nhận bài thơ một cách mạch lạc, đúng với yêu cầu của đề bài.

Cùng tham khảo dàn ý cho các dạng bài Nghị luận văn học thường gặp ở thể loại Thơ mà Thích Văn học gửi đến trong bài viết này nhé!

Dạng 1: Cảm nhận vẻ đẹp tâm hồn nhân vật trữ tình

1. Mở đoạn:

- Giới thiệu được tác giả, đoạn trích/ bài thơ.

- Giới thiệu vấn đề nghị luận: vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình (có thể khái quát cảm nhận chung bằng 2 - 3 nét phẩm chất)

2. Thân đoạn:

2.1. Khái quát về nhân vật trữ tình: xuất thân, lai lịch, nghề nghiệp,…

2.2. Phân tích vẻ đẹp tâm hồn nhân vật trữ tình. Có thể phân tích theo các thao tác:

- Gọi tên được các vẻ đẹp, nét phẩm chất

- Đưa ra được những từ ngữ/ hình ảnh/ biện pháp nghệ thuật thể hiện → đưa nhận xét, đánh giá của bản thân.

2.3 Đánh giá về cách thức xây dựng nhân vật: qua ngôn ngữ thơ; hình ảnh thơ; giọng điệu thơ; các biện pháp tu từ;…

2.4. Đánh giá về nhân vật:

- Nhân vật là hình mẫu/ biểu tượng cho thế hệ/ lớp người nào?

- Khái quát vai trò, giá trị của vẻ đẹp nhân vật trữ tình:

• Thể hiện chủ đề tác phẩm
• Khơi gợi sự đồng cảm nơi người đọc

3. Kết đoạn:

- Khẳng định lại vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình.

- Nêu bài học, thông điệp từ nhân vật/ Liên hệ bản thân.

Dạng 2: Cảm nhận, phân tích đoạn thơ/bài thơ

1. Mở đoạn:

- Giới thiệu được tác giả, đoạn trích/ bài thơ.

- Giới thiệu vấn đề nghị luận: khái quát đoạn thơ/ bài thơ (khái quát cảm nhận về đoạn thơ/ bài thơ; khái quát nội dung chính)

2. Thân đoạn:

2.1. Khái quát chung: về chủ đề của đoạn thơ/ bài thơ; cảm xúc chủ đạo;…

2.2. Phân tích bài thơ: chia đoạn thơ/ bài thơ thành các phần nhỏ để phân tích (theo khổ/ theo mạch cảm xúc/…)

- Đưa ra được những từ ngữ/ hình ảnh/ biện pháp nghệ thuật thể hiện → đưa nhận xét, đánh giá của bản thân.

• Thể hiện nội dung gì?
• Thể hiện cảm xúc, tâm trạng gì của nhân vật trữ tình?

2.3. Đánh giá chung về giá trị của đoạn thơ

- Về nội dung:

• Giá trị hiện thực của đoạn thơ/ bài thơ
• Ý nghĩa nhân văn, nhân đạo của đoạn thơ/ bài thơ

- Về nghệ thuật: Thể thơ; hình ảnh thơ; giọng điệu; ngôn ngữ thơ.

3. Kết đoạn:

- Khẳng định lại giá trị của đoạn thơ/ bài thơ.

- Đưa ra thông điệp, bài học; liên hệ bản thân.

Dạng 3: Cảm nhận, phân tích một khía cạnh của bài thơ (Hình ảnh thơ, nghệ thuật miêu tả,…)

1. Mở đoạn:

- Giới thiệu được tác giả, đoạn trích/ bài thơ.

- Giới thiệu vấn đề nghị luận: nêu cảm nhận khái quát/ khẳng định về giá trị của của khía cạnh đề yêu cầu phân tích.

2. Thân đoạn:

2.1. Phân tích khía cạnh để yêu cầu

- Chọn lọc những câu thơ/ hình ảnh thơ liên quan đến khía cạnh đề cho.

- Từ đó, phân tích:

• Nội dung nào được thể hiện?
• Tình cảm, cảm xúc gì được thể hiện?

2.2. Đánh giá chung về giá trị của khía cạnh này

- Khía cạnh đó góp phần thể hiện nội dung, tư tưởng như thế nào?

- Khía cạnh đó góp phần thể hiện phong cách của tác giả như thế nào?

- Khía cạnh đó để lại những ấn tượng gì đối với người đọc?

3. Kết đoạn:

- Khẳng định lại giá trị của khía cạnh cần phân tích đối với đoạn thơ/ bài thơ.

- Đưa ra thông điệp, bài học; liên hệ bản thân.

Ví dụ minh họa

Đâu phải bây giờ

mới từ biển mà đi

đất nước mấy ngàn,

mấy ngàn năm bão tố

biển của ta, lại nhiều hơn sóng dữ

đừng nghĩ ai, bé nhỏ trước muôn trùng…

Ông cha mình đã từ biển mà đi

vẫn rành rọt sáng soi từng hải lý

những luồng lạch nông, sâu

thuộc lòng như chữ nghĩa

bao lớp người đi giữ đảo, không về…

biển lặng giấu những nỗi niềm xa thẳm

ru lời ru vô tận dưới lòng sâu

mỗi đảo nhỏ,

hóa thành ngọn nến

thắp linh thiêng rừng rực trời sao…

Bây giờ, lại từ biển mà đi

biển là đất, đất liền với biển

đất giàu lên, biển cũng giàu lên

đất đã mạnh, biển trời thêm mạnh

Đừng nghĩ ai,

bé nhỏ trước muôn trùng

chẳng kẻ nào,

tát được bể Đông!

(Từ biển mà đi, Trịnh Công Lộc, Viết & Đọc Chuyên đề mùa thu 2024, NXB Hội nhà văn, 2024, tr.232)

Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích hình ảnh biển của ta qua cảm nhận của nhân vật trữ tình trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu.

(Đề thi thử tốt nghiệp THPT Sở GD&ĐT Bắc Ninh)

1. Mở đoạn

- Giới thiệu bài thơ “Từ biển mà đi” của nhà thơ Trịnh Công Lộc.

- Khẳng định VĐNL: hình ảnh “biển của ta” đã thể hiện cái nhìn đa chiều, đầy sâu sắc.

2. Thân đoạn

2.1. Phân tích hình ảnh “biển của ta”:

- Biển là cội nguồn của lịch sử

• Biển là nơi chứng kiến biết bao những thử thách trong quá trình khai phá, chiến đấu và bảo vệ đất nước của ông cha ta (“đất nước mấy ngàn,/ mấy ngàn năm bão tố”)
• Biển chứng kiến hành trình tích lũy tri thức về thiên nhiên, địa lí; những kinh nghiệm sống được truyền lại qua nhiều thế hệ của cha ông (“từ biển mà đi”, “vẫn rành rọt sáng soi từng hải lý”)

- Biển là không gian của sự linh thiêng:

• Biển là nơi lưu giữ những nỗi đau, mất mát bởi biết bao thế hệ đã nằm lại nơi biển cả để bảo vệ từng tấc đất của dân tộc (“biển lặng giấu những nỗi niềm xa thẳm”)
• Sự hi sinh của họ trở nên bất tử, mãi hiện diện nơi biển cả (“đảo nhỏ” trở thành “ngọn nến” của sự bất diệt, “linh thiêng”)

- Biển là hiện thân cho sức mạnh, ý chí của dân tộc:

• Biển đóng vai trò quan trọng với sự phát triển của đất nước trong thời đại hòa bình (“Bây giờ, lại từ biển mà đi”)
• Nhà thơ khẳng định tiềm năng của biển và chủ quyền của biển đảo quốc gia (“đất giàu lên, biển cũng giàu lên / đất đã mạnh, biển trời thêm mạnh”)
• Nhà thơ khẳng định ý chí kiên cường, sự bản lĩnh của dân tộc Việt Nam trước những âm mưu xâm lược chủ quyền qua lời khẳng định hùng hồn (“chẳng kẻ nào, / tát được bể Đông!”)

2.2. Đánh giá:

- Hình ảnh “biển của ta” là hình ảnh mang tính biểu tượng, giàu ý nghĩa.

- Qua hình ảnh, ta thấy được lòng yêu nước, ý thức sâu sắc về chủ quyền biển đảo, sự biết ơn đối với thế hệ cha ông, niềm tin tưởng vào sự phát triển của đất nước.

- Để khắc họa hình ảnh, nhà thơ sử dụng ngôn ngữ thơ giàu sức gợi, giọng điệu trầm lắng, hình ảnh thơ chọn lọc.

3. Kết bài

- Hình ảnh “biển của ta” đã góp phần tạo nên chiều sâu tư tưởng cho cả bài thơ.

- Qua hình ảnh, ta thêm yêu và trân trọng giá trị của biển cả; nhận thức về trách nhiệm của bản thân trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị thiêng liêng mà ông cha ta đã để lại.

Tham khảo các bài viết liên quan tại đây:

Cách làm đoạn văn phân tích yếu tố nghệ thuật trong truyện