Học cách viết mở bài môn Văn lớp 12 theo dạng đề nghị luận xã hội

HỌC CÁCH VIẾT MỞ BÀI MÔN VĂN LỚP 12 THEO DẠNG ĐỀ NGHỊ LUẬN XÃ HỘI CHUẨN CHỈNH, DỄ ĐẠT ĐIỂM CAO

Môn Ngữ Văn lớp 12 luôn là một thử thách không hề nhỏ, đặc biệt là phần viết nghị luận xã hội - phần thi chiếm tỷ lệ điểm không nhỏ trong đề thi tốt nghiệp THPT Quốc gia. Trong phần này, mở bài đóng vai trò cực kỳ quan trọng, không chỉ tạo ấn tượng ban đầu với người chấm mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cách họ đánh giá cả bài viết. Tuy nhiên, thực tế cho thấy rất nhiều học sinh vẫn còn lúng túng không biết làm thế nào để tạo ra một mở bài hay, logic, lôi cuốn và đúng trọng tâm đề ra.

Học sinh thường mắc lỗi gì khi viết mở bài nghị luận xã hội? Làm sao để mở bài không bị… nhạt nhòa giữa hàng nghìn bài thi khác? Và đâu là công thức viết mở bài chuẩn chỉnh mà học sinh lớp 12 có thể áp dụng cho mọi dạng đề nghị luận xã hội? Trong bài viết dưới đây, Gia Sư Tri Thức sẽ bật mí bí quyết để bạn nắm chắc kỹ năng viết mở bài môn Văn lớp 12 theo dạng đề nghị luận xã hội, giúp bạn tự tin bước vào phòng thi và chinh phục điểm cao.

VAI TRÒ QUAN TRỌNG CỦA MỞ BÀI TRONG BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI LỚP 12

Nếu bài văn được ví như một ngôi nhà thì mở bài chính là cánh cửa. Một mở bài chỉn chu, gợi mở, đúng hướng sẽ giúp người đọc (ở đây là thầy cô chấm thi) dễ dàng hình dung nội dung mà bạn muốn trình bày. Ngược lại, nếu ngay mở bài đã lạc đề, quá dài dòng, hoặc chưa rõ thông điệp thì giáo viên rất có thể đánh mất cảm tình từ những dòng đầu tiên.

Mở bài nghị luận xã hội có vai trò: - Giới thiệu vấn đề cần nghị luận, tạo khung mục tiêu cho bài viết. - Gợi ấn tượng và thu hút người đọc với phong cách hành văn riêng. - Dẫn dắt hợp lý, vào đề nhanh, súc tích và “chạm” được vào trọng tâm.

Tuy là phần nhỏ trong cấu trúc toàn bài, nhưng mở bài tốt sẽ tạo nền tảng để phần thân bài và kết bài được kết nối chặt chẽ, logic và mạch lạc. Vì thế, việc trau dồi kỹ năng viết mở bài là điều bắt buộc nếu học sinh lớp 12 muốn đạt điểm cao môn văn.

CÁC DẠNG ĐỀ NGHỊ LUẬN XÃ HỘI TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 12

Trước hết, học sinh cần xác định rõ các dạng đề nghị luận xã hội thường gặp, từ đó vận dụng cách viết mở bài phù hợp.

Dạng 1: Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý

Ví dụ: “Ý nghĩa của lòng biết ơn trong cuộc sống”, “Trách nhiệm của giới trẻ trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc”

Dạng này yêu cầu học sinh trình bày suy nghĩ, quan điểm cá nhân xoay quanh một ý kiến, nhận định mang tính đạo lý, giàu giá trị nhân văn.

Dạng 2: Nghị luận về một hiện tượng đời sống

Ví dụ: “Bạo lực học đường”, “Tình trạng nghiện mạng xã hội ở học sinh hiện nay”

Đề cập đến một vấn đề, sự việc đang diễn ra trong xã hội, đòi hỏi học sinh phải có cái nhìn khách quan, cập nhật và phù hợp với thực tiễn.

Dạng 3: Nghị luận kết hợp nội dung văn học và xã hội

Ví dụ: “Từ nhân vật Tràng trong Vợ nhặt, em hãy trình bày suy nghĩ về lòng trắc ẩn trong xã hội ngày nay”

Dạng đề lồng ghép nội dung liên hệ giữa tác phẩm văn học lớp 12 với một tư tưởng xã hội cụ thể, thường có trong đề thi THPT Quốc gia.

Với mỗi dạng đề trên, sẽ có cách viết mở bài phù hợp, song vẫn cần tuân thủ những nguyên tắc cốt lõi nhất định.

CẤU TRÚC MỞ BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI GỒM NHỮNG GÌ?

Trước khi luyện viết, học sinh cần nắm vững cấu tạo chung của một đoạn mở bài chuẩn.

1. Đặt vấn đề: Dẫn dắt một cách hợp lý, có thể thông qua thực trạng đời sống, dẫn chứng báo chí, thơ văn, tục ngữ, câu chuyện nổi bật… để khái quát vấn đề.

2. Nêu vấn đề cần nghị luận: Chính là câu chủ đề - nhận diện trực tiếp nội dung cần bàn luận. Câu này cần rõ ràng, súc tích và bám sát đề.

3. Giới hạn phạm vi: Một số đề yêu cầu bạn thu hẹp hướng tiếp cận, ví dụ: “Trong phạm vi học sinh THPT”, “Đối với giới trẻ hiện nay”…

4. Chuyển đoạn nhẹ nhàng sang phần thân bài.

MỞ BÀI THEO PHONG CÁCH ĐỘC ĐÁO - CHÌA KHÓA GIÚP BẠN NỔI BẬT

Với số lượng bài thi lớn, nhiều học sinh chọn cách mở bài an toàn, công thức hóa, dẫn đến sự nhàm chán và thiếu cá tính. Hãy cân nhắc vận dụng nghệ thuật dẫn dắt tự nhiên, hình ảnh ẩn dụ, hoặc liên kết thực tế cuộc sống hiện nay. Dưới đây là một số gợi ý cụ thể:

1. Dẫn dắt bằng hiện tượng đời sống: Ví dụ: “Chỉ cần một cú lướt màn hình, chúng ta đã có thể nhìn thấy hàng trăm biểu hiện của bạo lực học đường được chia sẻ trên mạng xã hội…”

2. Dẫn câu nói nổi tiếng: Ví dụ: “Bác sĩ Albert Schweitzer từng nói: Thí nghiệm quan trọng nhất là yêu thương con người. Quả thực, trong xã hội hiện đại, lòng nhân ái ngày càng trở thành giá trị sống được đề cao…”

3. Dẫn dắt bằng mẩu chuyện ngắn: Ví dụ: “Một cậu bé đã không ngần ngại cởi áo khoác của mình để nhường cho người vô gia cư giữa cái rét cắt da của Hà Nội tháng Giêng. Khoảnh khắc ấy khiến không ít người xúc động - một hình ảnh đẹp về tình người giữa phố thị đông đúc…”

4. Dẫn dắt bằng câu hỏi tu từ: Ví dụ: “Bạn có bao giờ tự hỏi: Tại sao con người - sinh vật thông minh bậc nhất lại dễ rơi vào trạng thái cô đơn nhất? Phải chăng chúng ta đang đánh mất khả năng lắng nghe nhau?”.

NHỮNG MẪU MỞ BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI LỚP 12 ẤN TƯỢNG

Để học sinh dễ dàng hình dung cách áp dụng, dưới đây là một số mẫu mở bài theo các dạng đề thường gặp.

Mẫu 1 - Dạng đạo lý: Nghị luận về lòng biết ơn

“Mỗi dịp 20/11, 27/7 hay Tết cổ truyền, chúng ta thường thấy những hoạt động tri ân người thầy, người lính, hay ông bà tổ tiên được tổ chức trang trọng và đầy cảm xúc. Đó không chỉ là hình thức biểu đạt lòng kính trọng, mà còn là minh chứng rõ nét cho một truyền thống quý báu đã được dân tộc vun đắp qua bao đời: lòng biết ơn. Trong cuộc sống hiện đại hối hả, lòng biết ơn càng trở thành giá trị cần được khơi dậy và lan tỏa ở mỗi người, nhất là thế hệ trẻ.”

Mẫu 2 - Dạng hiện tượng đời sống: Nghị luận về mạng xã hội

“Chỉ cách đây vài thập kỷ, thư tay được xem là cầu nối duy nhất trong giao tiếp xa. Thế nhưng giờ đây, chỉ một cú “click” thôi, bạn có thể tiếp xúc với hàng vạn con người trên khắp thế giới. Mạng xã hội như Facebook, TikTok, Instagram đang trở thành “một thế giới khác” của đa phần giới trẻ. Tuy nhiên, đằng sau lớp vỏ lung linh, mạng xã hội cũng mang đến nhiều hệ lụy đáng lo. Việc sử dụng mạng xã hội một cách thiếu kiểm soát đang đặt ra nhiều cảnh báo đối với học sinh hiện nay.”

Mẫu 3 - Dạng kết hợp văn học: Nghị luận từ nhân vật Chí Phèo

“Từng được ví như một ‘kiệt tác của làng Vũ Đại’, nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của Nam Cao không chỉ là minh họa về bi kịch tha hóa trong xã hội xưa, mà còn chạm tới bản chất nhân văn sâu sắc: khát vọng được sống như một con người đúng nghĩa. Từ hình tượng Chí Phèo, thật đáng suy ngẫm về căn bệnh vô cảm của con người trong xã hội hiện đại - khi mà sự thờ ơ đang dần thế chỗ cho sự thấu hiểu và sẻ chia…”

MỘT SỐ LỖI CẦN TRÁNH KHI VIẾT MỞ BÀI

1. Đi lạc đề, dẫn dắt lan man: Tránh nói lan man, không liên quan đến nội dung cần nghị luận hoặc lạm dụng dẫn chứng quá mức.

2. Viết quá dài hoặc quá ngắn: Một mở bài hiệu quả chỉ nên gói gọn trong 4-6 câu, đủ thông tin, gây ấn tượng mà không làm người đọc mệt mỏi.

3. Thiếu tính gợi mở hoặc dẫn dắt gượng ép: Dẫn dắt tự nhiên, tránh “phăng” luôn nội dung thân bài hoặc diện thuyết đầu voi đuôi chuột.

4. Sao chép rập khuôn: Nhiều học sinh học thuộc mở bài mẫu nhưng áp dụng không đúng tình huống đề, dẫn đến bài viết bị đánh giá là thiếu sáng tạo.

BÍ QUYẾT LUYỆN VIẾT MỞ BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI HIỆU QUẢ

1. Đọc nhiều bài văn hay: Đọc các bài mẫu đạt điểm cao để học cách diễn đạt, cách chọn dẫn dắt, lối tư duy mạch lạc.

2. Tự thực hành nhiều lần: Giao đề cho chính mình, mỗi đề viết ít nhất 2-3 cách mở bài khác nhau từ nhiều góc độ dẫn dắt.

3. Ghi chú các mẫu mở bài độc đáo: Tạo cho mình “kho mở bài” chất lượng, từ đó chọn lọc ra những mẫu phù hợp khi gặp đề tương ứng.

4. Luyện viết nhanh có chiến lược: Trong 5-7 phút, cố gắng lên dàn ý cho mở bài, chọn cách vào đề ngắn gọn - đảm bảo đáp ứng tính thời gian khi thi thật.

5. Tham khảo cùng gia sư: Nếu đang học Gia sư Ngữ văn lớp 12, hãy nhờ thầy cô giúp đọc - sửa các đoạn mở bài, chỉ ra lỗi và hướng cải thiện.

TỔNG HỢP CÁCH VIẾT MỞ BÀI MÔN NGỮ VĂN LỚP 12 HIỆU QUẢ

- Mở bài là giai đoạn định hướng và định hình mục tiêu bài viết, chớ nên làm qua loa. - Luôn xác định rõ dạng đề, giới hạn phạm vi, câu chữ gãy gọn và lôi cuốn. - Đưa ra cách dẫn dắt sáng tạo nhưng vẫn gắn với đề bài. - Không cần dài dòng, nhưng bắt buộc có chất lượng. - Luyện viết thường xuyên để thành phản xạ tự nhiên, không bị lúng túng khi lâm trận.

Nếu bạn còn cảm thấy mơ hồ với cách viết mở bài, gặp khó khăn trong việc triển khai ý tưởng hoặc đơn giản là cần người hướng dẫn sát sao để đạt kết quả cao môn Văn lớp 12, hãy để Gia Sư Tri Thức giúp bạn. Với đội ngũ giáo viên giỏi, nhiệt tình, có kinh nghiệm luyện thi THPT Quốc gia, chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong hành trình chinh phục điểm 9-10 môn Văn. Học cùng gia sư riêng, bạn sẽ được rèn kỹ năng viết bài, luyện cách tìm ý nhanh, thậm chí được xây dựng hệ thống mở bài riêng phù hợp với phong cách bản thân.

Đừng để từng điểm số quý giá bị đánh mất chỉ vì phần mở bài không thực sự thuyết phục! Cùng Gia Sư Tri Thức luyện viết mỗi ngày, bài văn của bạn sẽ không chỉ tốt, mà còn nổi bật!