Ngữ văn

Có ý kiến cho ràng : Đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích” là một bức tranh tâm tình đầy xúc động.

Ý kiến của em như thế nào ? Hãy phân tích đoạn truyện nói trên để trình bày rõ ý kiến của em.

• - YÊU CẦU
• Phân tích đoạn truyện để nói rõ sự tán đổng với ý kiến cho rằng : Đoạn Kiều ở làu Ngưng Bích là một bức tranh tâm tình đầy xúc động :

+ Miêu tả diễn biến tâm trạng, nỗi lòng của Kiều khi bị giam hãm ở lẩu Ngưng Bích.

+ Nỗi cô đơn, buồn thương da diết, không lối thoát đó của Kiều xoáy sâu vào lòng người đọc, gây cho người đọc một sự đồng cảm, xót thương sâu sắc.

• Vận dụng phương pháp phân tích tác phẩm vào việc phân tích một đoạn trích tác phẩm, chú ý đặc điểm thể loại : truyện thơ, vừa có yếu tố tự sự, vừa có yếu tố trữ tình.
• - MỘT SỐ ĐIỂM CẦN LƯU Ý

1. Phân tích một đoạn trích tác phẩm, ta phải xác định vị trí của đoạn trích trong tác phẩm (trong sự phát triển cốt truyện, tính cách nhân vật, dụng ý nghệ thuật…). Kiều ở lầu Ngưng Bích tiếp theo sau các sự kiện : Kiều thề nguyền, đính ước với Kim Trọng, cảnh gia biến, Kiểu bán mình, thất thân với Mã Giám Sinh, Kiều rơi vào tay mụ Tú Bà, Kiều tự sát, mụ Tú Bà cho ra ở lầu Ngưng Bích để đợi “gả chổng” - thực chất là một mưu mô thâm hiểm của Tú Bà mà Kiều không biết. Đoạn truyện cũng hé mở cho người đọc biết trước cuộc đời trôi nổi, sóng gió sau này của Kiều (8 câu cuối của đoạn trích, nhất là 2 câu cuối “Buồn trông gió cuốn… kêu quanh ghế ngồi”).
2. Phân tích đoạn trích, có thể theo trình tự sau : bức tranh - tâm tình (tâm trạng, tình cảm) - nỗi xúc động (kết hợp phân tích theo lối cắt ngang và bổ dọc)

III - DÀN BÀI

A - Mở bài

Có một đoạn trong Truyện Kiều đã từng gây cho người đọc những xúc động sâu láng, đó là đoạn Kiều ở lầu Ngưng Bích. Biết bao sự kiện đau lòng dồn dập xảy ra đối với nàng Kiều : vì chữ hiếu, phải dứt tình với Kim Trọng, bán mình chuộc cha ; bị lừa gạt, phải tự vẫn, rồi được đưa ra ở lầu Ngưng Bích để đợi “gả chồng”…

B - Thân bài

Kiều ở lầu Ngưng Bích là một bức tranh tâm tình đầy xúc động.

1. Một bức tranh

Người đọc có thể hình dung cảnh vật được miêu tả.

1. Có, không gian : trước lẩu Ngưng Bích.
2. Có thời gian :

• Mây sớm đèn khuya.
• Chiều hôm.

1. Trong cảnh có con người (nàng Kiều) :

• Mỗi nét cảnh vật đều gắn với con người. Nói đúng ra là cảnh vật hiện ra, được vẽ lại qua con mắt của nàng Kiều.
• Con mắt của Kiều là con mát của một nỗi lòng buồn thương da diết. Cho nên, cảnh gán chật với tình người.

1. Một bức tranh tâm tình
2. a) Trước hết, đó là một bức tranh được vẽ bằng tâm trạng, tình cảm của Kiều.

• Con người buồn - cảnh vật buồn :

+ “Bẽ bàng mây sớm đèn khuya

Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng”

+ “Buồn trông cửa bể chiều hôm”…

• Con người trôi nổi, sóng gió bất kì như cánh hoa trôi, như gió cuốn mặt duềnh…

+ “… ngọn nước mới sa

Hoa trôi man mác biết là về đâu”.

+ “… gió cuốn mặt duềnh

Âm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi”.

1. b) Và xuyên suốt đoạn truyện là tâm trạng, tình cảm của Kiểu trước cảnh ngộ bị giam hãm ở lẩu Ngưng Bích.

• 6 câu thơ đầu (“Trước lẩu… tấm lòng”) :

+ Đó là nỗi lòng của một người con gái “cấm cung” bị “giam lỏng” ở lẩu Ngưng Bích (khóa xuân).

+ Đó là tâm sự của Kiểu : bẽ bàng (tủi thẹn, xấu hổ), nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng (sầu vì nhớ thương, buồn vì cảnh éo le).

• 8 câu thơ tiếp theo (“Tưởng người… vừa người ôm !”) :

+ Đau đớn nhớ tới Kim Trọng : Mới hôm nào nàng cùng với chàng Kim thề nguyền đính ước, thế mà nay đã phải cắt đứt mối tình ấy một cách đột ngột.. Chén rượu thề nguyền chưa ráo, vầng trăng như vẫn còn kia Kiều đau đớn nhớ tới người yêu, tưởng như lúc nào chàng vẫn đang mong tin nàng một cách uổng công. Còn về phần Kiều thì biết đến bao giờ mới “phai” đi được tấm lòng son sát mà nàng đã quyết dành cho chàng từ cái buổi thề nguyền đính ước. Nỗi tưởng nhớ người yêu day dứt khôn nguôi.

+ Xót thương nhớ đến cha mẹ : Xa cách, Kiều nghĩ đến cảnh cha mẹ sớm hôm “tựa cửa” trông mong tin tức của nàng, và ai là người thay nàng, sớm hôm chàm sóc, phụng dưỡng cha mẹ. Rồi thấm thoắt từ bấy đến nay, chắc cha mẹ nàng đã già yếu cả rồi. Nỗi nhớ thương cũng thật da diết khôn nguôi.

• 8 câu thơ cuối (“Buồn trông cửa bể … kêu quanh ghế ngồi”) : “Buồn trông” được lặp lại bốn lần như một điệp khu8c của một khúc ca buồn thảm.

+ Một cánh buồm thấp thoáng xa xa nơi “cửa bể chiểu hôm” gợi cho nàng một nỗi buồn da diết nhớ thương quê hương, gia đình, không biết đến ngày nào nàng mới được trở về đoàn tụ.

+ Một cánh hoa trôi trên “ngọn nước mới sa” cũng gợi cho nàng nỗi buồn “man mác” về cái số kiếp của nàng rồi sẽ đi đâu ? về đâu ?

+ Nhìn “nội cỏ dàu dàu” nơi “chân mây mặt đất, một màu xanh xanh”, nàng chạnh nghĩ tới cuộc sống tẻ nhạt, vô vị ở nơi váng vẻ, cô quạnh này không biết sỗ kéo dài tới bao giờ.

+ Và cuối cùng là “gió cuốn mặt duềnh” làm cho tiếng sóng bỗng “ầm ẩm” vây lấy nàng khiến Kiểu kinh hoàng như đứng trước những cơn tai biến dữ dội sắp ập lên cuộc sống của nàng.

1. Một bức tranh tăm tình đầy xúc động
2. Xúc động vì :

• Lòng nhớ thương người yêu, cha mẹ day dứt da diết (như đã nêu ở trên) do mối tình thủy chung của Kiều đói với người yêu và lòng hiếu thảo của nàng đối với cha mẹ.
• Nỗi buồn cô đơn, bất định triền miên, không lối thoát của Kiểu trước cảnh ngộ éo le của đời mình.

1. Gợi cho ta :

• Xót thương cho thân phận, cánh ngộ nàng Kiều.
• Căm giận cái xã hội đã đẩy Kiều vào cảnh ngộ đó.

c - Kết bài

• Đoạn Kiều ở lầu Ngưng Bích là một bức tranh trữ tình đầy xúc động.
• Đoạn truyện không những cho ta biết cảnh ngộ éo le của Kiều mà qua nỗi lòng của Kiều ta càng thấy rõ mối tình thủy chung đối với người yêu và lòng hiếu thảo đối với cha mẹ của nàng (Kiều đã quên mình vì cha mẹ, đã tự đày đọa mình khi phải dứt tình với người yêu). Nỗi buồn của nàng thật đáng thương. Tấm lồng của nàng thật đáng trọng. Và ta càng căm giận cái xã hội bất công, tàn bạo đã đày đọa những con người tài hoa như nàng vào kiếp sống lưu lạc tủi nhục mà hai câu thơ cuối đã dự báo :

“Buồn trông gió cuốn mặt duềnh Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi”.

IV - TÀI LIỆU THAM KHẢO

NỖI BUỒN CỦA KIỀU Ở LẦU NGƯNG BÍCH

… Đoạn thơ Nỗi buồn của Kiêu ở lầu Ngưng Bích là một bức tranh tâm tình. Nét trữ tình đằm thắm nổi lên từ bức tranh là tình cảm nhớ thương tha thiết đối với cha mẹ và người yêu của một người con gái tài hoa phải sống đày đọa trong một xã hội bất công. Người đọc không chỉ cảm thương với nỗi buồn của nhân vật, càng lắng sâu vào từng ý từng lời của đoạn thơ lại thấy từ nỗi buồn vụt lên một tiếng kêu thương, một lời tố cáo. Lời than thà của người trong cảnh càng xót xa, đau đớn thì ý nghĩa tố cáo nhũng thế lực bạo tàn chà đạp lên quyền sống con người, giày xéo lên nhân phẩm càng mạnh mẽ. Cái buồn của những trang Kiểu là cái buồn có sức thôi thúc con người biết yêu thương và căm giận. Nội dung của đoạn thơ là nối buồn của Kiều mà cảm hứng chủ đạo của đoạn thơ lại là tình thương yêu đối với thân phận con người trong xã hội cũ và sự căm giận những sức mạnh bạo tàn vùi dập sự sống. Cảm hứng chủ đạo ấy bắt nguồn từ tấm lòng nhân đạo sâu sắc của tác giả.

Về phương diện nghệ thuật, đoạn thơ trên là một trong những thành tựu đặc sắc của bút pháp trữ tình Nguyễn Du. Để miêu tả tâm trạng Kiều lần nhớ thương này, Nguvễn Du đã dành ra 11 cặp lục bát (nhiều hơn tất cả những lần thương nhớ khác). Tác giả đã phối hợp bút pháp tả cảnh với tả tình đi sâu phân tích nội tâm nhân vật, sử dụng một ngôn ngữ thơ ca trong sáng, phong phú về màu sắc, âm thanh nhạc điệu đặt trong nhũng câu lục bát mềm mại và dồi dào âm hưởng. Bút pháp trữ tình của Nguyễn Du đã hỗ trợ đắc lực cho bút pháp tự sự. Viết Truyện Kiều, Nguyễn Du không chỉ quan tâm đến diễn biến câu chuyện, đến tình tiết sự việc, đến hành động nhân vật mà ông rất coi trọng miêu tả nội tâm nhân vật.

Khi thì tác giả để nhàn vật độc thoại, khi thì thông qua đối thoại và hành động của nhân vật, khi thi thông qua miêu tả ngoại cảnh thiên nhiên, và cũng có khi tác giả đứng ra bình luận…, phối hợp nhiều thủ pháp như thế, ngòi bút trữ tình của nhà thơ đả đem lại chiều sâu cho thiên truyện.

NGUYỄN SĨ CẨN

(Mấy vấn đề về phương pháp dạy thơ văn cổ Việt Nam)