Tổng hợp kiến thức về truyện ngắn hiện đại

Trong chương trình Ngữ văn lớp 10, 11, các bạn học sinh sẽ được học về thể loại truyện ngắn. Để đọc hiểu tốt và được các văn bản truyện và thực hiện tốt các yêu cầu, các bạn cần nắm rõ được các đặc trưng về hình thức và nội dung của thể loại.

Thích Văn học gửi đến bạn những kiến thức về truyện ngắn hiện đại và một số lưu ý khi đọc hiểu, những tác phẩm có thể tìm đọc.

1. Những kiến thức cơ bản

- Khái niệm: Truyện ngắn hiện đại là thể loại tự sự cỡ nhỏ, thường chỉ xoay quanh một hoặc hai tình huống diễn ra trong khoảng thời gian, không gian hạn chế. Truyện ngắn đòi hỏi sự chắt lọc, dồn nén của các chi tiết; sự vận dụng bút pháp chấm phá.

- Đặc điểm:

• Cốt truyện: là chuỗi các sự kiện được sắp xếp theo một trật tự nhất định. Cốt truyện phản ánh mối quan hệ giữa các nhân vật, thể hiện sự phong phú của đời sống. Cốt truyện của truyện ngắn thường chỉ tập trung vào một sự kiện/ tình huống quan trọng.
• Nhân vật:
  • Là con người cụ thể được khắc họa trong tác phẩm bằng các biện pháp nghệ thuật; đại diện cho tính cách, tâm lí, khát vọng của con người. Truyện ngắn hiện đại quan tâm đến những thay đổi về tâm lí, ứng xử của nhân vật.
  • Nhân vật trong truyện ngắn thường chỉ được khắc họa chi tiết trên một số khía cạnh (khác với nhân vật tiểu thuyết được miêu tả cặn kẽ trong mọi mặt).
• Điểm nhìn: là vị trí để quan sát, trần thuật, đánh giá. Có nhiều loại điểm nhìn, như: điểm nhìn bên ngoài, điểm nhìn bên trong, điểm nhìn tâm lý, điểm nhìn thời gian, điểm nhìn không gian,…
• Lời người kể chuyện và lời nhân vật:
  • Lời người kể chuyện: gắn với ngôi kể, điểm nhìn, giọng điệu của người kể; có chức năng thể hiện sự miêu tả, đánh giá, đưa ra những phán đoán.
  • Lời nhân vật: ngôn ngữ độc thoại, ngôn ngữ đối thoại, độc thoại nội tâm, giọng điệu nhân vật.

2. Những lưu ý khi đọc truyện ngắn hiện đại

Khi đọc một truyện ngắn hiện đại, cần chú ý về:

- Đề tài & chủ đề (thường khám phá những câu chuyện/khía cạnh của đời sống thường nhật).

- Cốt truyện: căn cứ vào tình huống, các sự kiện chính (các sự kiện thể hiện tính cách nhân vật/mang tính bước ngoặt/…),…

- Nhân vật:

• Tập trung vào: hành động, suy nghĩ, ngôn ngữ, giọng điệu,… của nhân vật.
• Đặc biệt chú ý đến những chuyển biến trong nội tâm nhân vật.

→ Qua nhân vật, nhà văn thể hiện tư tưởng, quan niệm gì? Nhân vật đó có đại diện cho tầng lớp/kiểu người nào không?…

- Điểm nhìn:

• Cần xác định đó là điểm nhìn gì? Có được đặt vào nhân vật nào không?
• Sự thay đổi điểm nhìn trần thuật → thể hiện tư tưởng, khả năng bao quát các sự việc của người kể chuyện.

- Giọng điệu: thể hiện qua thái độ, cách dùng từ, việc sử dụng các biện pháp tu từ,…

3. Một số truyện ngắn hiện đại

- Các tác phẩm trong chương trình SGK:

• “Vợ nhặt” - Kim Lân
• “Chí Phèo” - Nam Cao
• “Cải ơi!” - Nguyễn Ngọc Tư
• “Chữ người tử tù” - Nguyễn Tuân
• “Kép Tư Bền” - Nguyễn Công Hoan

- Các tác phẩm ngoài chương trình SGK:

• “Sợi tóc” - Thạch Lam
• “Bức tranh” - Nguyễn Minh Châu
• “Giăng sáng” - Nam Cao
• “Một đời người” - Thạch Lam
• “Hương Cuội” - Nguyễn

Tham khảo bài viết khác tại đây:

Tổng hợp kiến thức về thể loại tiểu thuyết