Mệt mỏi vì áp lực điểm số: Thực trạng và cách để vượt qua

Mệt mỏi vì áp lực điểm số là tình trạng rất phổ biến ở học sinh. Tình trạng này thường bắt nguồn từ việc bố mẹ đặt nặng thành tích, thường xuyên so sánh trẻ với những học sinh ưu tú,…

Áp lực điểm số là gì? Thực trạng hiện nay

Áp lực điểm số là trạng thái căng thẳng, lo âu hoặc cảm giác gánh nặng mà học sinh, sinh viên hoặc các cá nhân đang trong quá trình học tập phải đối mặt khi kết quả học tập của họ (điểm số) trở thành trọng tâm của sự đánh giá từ phía gia đình, nhà trường, hoặc xã hội. Những kỳ vọng về việc đạt được thành tích cao thường tạo ra áp lực không nhỏ, khiến người học cảm thấy phải đạt được một mức điểm số nhất định để thỏa mãn sự mong đợi hoặc để tránh bị phê bình, so sánh với người khác.

Thực trạng áp lực điểm số hiện nay đang là một vấn đề nổi bật trong môi trường giáo dục trên toàn thế giới, đặc biệt tại các quốc gia có hệ thống giáo dục tập trung vào kết quả học tập. Áp lực này không chỉ đến từ kỳ vọng của gia đình, nhà trường mà còn từ chính sự cạnh tranh ngày càng gia tăng trong xã hội. Dưới đây là một cái nhìn tổng quan về thực trạng này:

Áp lực học tập phổ biến trên toàn cầu:

• Châu Á: Ở các quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, áp lực điểm số là vấn đề nghiêm trọng do sự cạnh tranh khốc liệt trong kỳ thi đại học và các bậc học cao hơn. Học sinh thường phải tham gia các lớp học thêm, luyện thi kéo dài sau giờ học chính, dẫn đến tình trạng căng thẳng và mệt mỏi.
• Phương Tây: Dù hệ thống giáo dục tại châu Âu và Mỹ có sự linh hoạt, học sinh vẫn gặp phải áp lực từ các kỳ thi chuẩn hóa (SAT, ACT) và yêu cầu nhập học đại học. Các học sinh giỏi thường đối mặt với áp lực từ việc duy trì điểm số cao để giữ học bổng hoặc lọt vào các trường đại học danh tiếng.
• Ở Việt Nam: Áp lực điểm số vẫn là một vấn đề lớn, đặc biệt trong các bậc học phổ thông và trong kỳ thi đại học. Các kỳ thi tuyển sinh với tính chất quyết định tương lai thường khiến học sinh phải dành nhiều thời gian để học thêm và chuẩn bị kỹ lưỡng, đôi khi dẫn đến kiệt sức. Những năm gần đây, áp lực điểm số còn gia tăng rất lớn ở những cấp học thấp như tiểu học và trung học cơ sở.

Biểu hiện rõ ở các kỳ thi quan trọng:

• Các kỳ thi chuyển cấp và thi đại học: Tại Việt Nam và nhiều quốc gia, điểm số trong các kỳ thi này có thể quyết định tương lai của học sinh. Sự căng thẳng này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất thi cử mà còn gây ra sự bất ổn trong tinh thần của học sinh trước và sau khi thi.

Áp lực điểm số hiện nay đang trở thành một vấn đề lớn, với những tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần và thể chất của học sinh.

Dấu hiệu mệt mỏi vì áp lực điểm số

Điểm số không quyết định hoàn toàn năng lực của mỗi người. Tuy nhiên, nền giáo dục coi trọng thành tích khiến học sinh phải đối mặt với áp lực điểm số.

Áp lực này khiến các em stress, mệt mỏi, suy nhược cơ thể, và mất đi niềm vui khi học tập. Về lâu dài, tình trạng này còn ảnh hưởng đến kết quả học tập và gia tăng các hành vi, suy nghĩ lệch chuẩn.

Các dấu hiệu cho thấy bạn đang bị áp lực, mệt mỏi vì điểm số:

• Luôn nghĩ đến điểm số và thường có tâm lý lo lắng trong thời gian chờ kết quả thi.
• Tâm lý buồn bã, chán nản, thất vọng về bản thân khi không được kết quả như ý
• Cảm thấy sợ hãi trước những lời trách móc nặng nề của gia đình, thầy cô khiến học sinh bị tổn thương và stress
• Mất đi niềm vui trong học tập
• Có tâm lý bất an, lo sợ vì sợ không nắm vững bài học.
• Cơ thể mệt mỏi và suy nhược,
• Mất ngủ, suy giảm trí nhớ do căng thẳng quá mức.

Xem thêm: Áp Lực Học Tập: Thực Trạng Và Những Hậu Quả Tiềm Ẩn

Nguyên nhân dẫn đến áp lực điểm số

Như đã nói, điểm số chỉ có tính chất tương đối. Nhưng môi trường giáo dục, và sự kỳ vọng quá lớn của gia đình khiến học sinh luôn phải chịu áp lực nặng nề.

1. Thầy cô, bố mẹ đặt nặng thành tích

Thầy cô và bố mẹ đặt nặng thành tích là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng áp lực vì điểm số. Trẻ bị buộc phải giỏi “toàn diện”, điều mà không ai có thể làm được.

Năng lực của mỗi người là khác nhau. Do đó, ngay cả siêng năng và chăm chỉ, con trẻ cũng có thể không đạt được thành tích tốt ờ những lĩnh vực trẻ không giỏi.

Trong trường học, thầy cô luôn đặt nặng thành tích đối với những cá nhân xuất sắc. Thầy cô hy vọng học sinh đạt giải cao trong các kỳ thi cấp quận, cấp thành phố,…

Sự kỳ vọng quá mức từ thầy cô và gia đình vô tình tạo ra áp lực lớn khiến học sinh luôn cảm thấy mệt mỏi, chán nản. Các em không có thời gian nghỉ ngơi và thư giãn.

2. Do thường xuyên bị so sánh

Thói quen thường thấy ở các bậc cha mẹ Việt Nam là luôn so sánh con cái với người khác. Sự so sánh này vô tình khiến cho trẻ cảm thấy khó chịu, stress, và áp lực vì điểm số.

Hiện nay, rất nhiều bậc phụ huynh chì chiết và so sánh con cái khi trẻ không đạt được kết quả như họ mong muốn. Phụ huynh hoàn toàn phớt lờ sự cố gắng của trẻ, mà chỉ nhìn thành tích.

Học tập là quá trình tiếp thu và dung nạp kiến thức. Ép trẻ học quá nhiều đôi khi không phải là cách hay. Ngược lại, việc này còn khiến trẻ sợ học, chán học và kết quả học tập ngày một đi xuống.

3. Tâm lý muốn khẳng định bản thân

Ở tuổi đến trường, kết quả học tập là điều quan trọng nhất đối với học sinh. Hơn nữa, đây là giai đoạn trẻ có nhiều thay đổi về tâm sinh lý dưới tác động của hormone.

Do đó, một số trẻ mong muốn khẳng định bản thân bằng thành tích học tập ấn tượng. Tuy nhiên, kết quả học tập không phải lúc nào cũng được như mong muốn.

Nếu đặt áp lực quá nặng, bạn có thể mắc phải một số sai lầm như đọc không kỹ đề, làm sai đề,… Vì vậy, tâm lý thoải mái vẫn là điều cần thiết nhất khi học tập và đặc biệt là khi trải qua các kỳ thi.

4. Do tự đặt áp lực cho chính mình

Nhiều học sinh giỏi luôn tự đặt áp lực cho chính mình để duy trì được vị trí dẫn đầu. Đặc biệt, những trẻ có tính cách cầu toàn luôn muốn bản thân đạt kết quả tốt nhất trong các kỳ thi.

Tuy nhiên, việc tự tạo áp lực lại vô tình gây ra tình trạng mệt mỏi và suy nhược. Nếu thành tích giảm sút, dù là vì lý do chủ quan hay khách quan, trẻ sẽ cảm thấy xấu hổ, lo lắng, tự trách bản thân.

Càng như thế, trẻ sẽ càng đặt áp lực học tập nặng hơn cho bản thân. Việc này có thể khiến trẻ rơi vào stress, trầm cảm, hay mắc các rối loạn tâm thần.

Hậu quả của áp lực điểm số

Áp lực điểm số không chỉ khiến con trẻ mệt mỏi, nó có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng khác, ảnh hưởng đến cả sức khỏe tinh thần và thể chất của học sinh như:

• Căng thẳng tinh thần: Học sinh thường phải đối mặt với lo âu, căng thẳng kéo dài do luôn cảm thấy phải đạt được những mục tiêu điểm số cao. Áp lực này khiến các em cảm thấy mệt mỏi và mất đi sự tự tin vào khả năng học tập của mình.
• Gia tăng trầm cảm và lo âu: Nhiều học sinh chịu đựng tình trạng lo âu và trầm cảm do không thể đáp ứng kỳ vọng của bản thân, gia đình hoặc xã hội. Họ thường cảm thấy bất an về khả năng học tập và tương lai của mình nếu không đạt được kết quả tốt.
• Mất động lực học tập: Khi học sinh chỉ tập trung vào điểm số, họ có thể mất đi niềm yêu thích trong việc học hỏi kiến thức mới và cảm thấy việc học trở nên gánh nặng. Sự sáng tạo và đam mê trong học tập bị thay thế bởi sự lo sợ thất bại.
• Tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất: Áp lực học tập liên tục dẫn đến tình trạng mất ngủ, kiệt sức, mệt mỏi và các vấn đề về dinh dưỡng do học sinh không có thời gian hoặc không chú trọng đến việc chăm sóc bản thân. Thường xuyên phải thức khuya học bài hoặc tham gia các lớp học thêm cũng gây ra các vấn đề về sức khỏe lâu dài.
• Quan hệ xã hội bị ảnh hưởng: Học sinh có thể xa lánh bạn bè, gia đình, và các mối quan hệ xã hội khác khi họ bị cuốn vào vòng xoáy của việc học tập và điểm số. Điều này làm mất đi sự cân bằng trong cuộc sống, dẫn đến cảm giác cô đơn và bị cô lập.
• Hành vi tiêu cực: Áp lực lớn có thể dẫn đến các hành vi tiêu cực như gian lận trong thi cử hoặc việc tìm đến các giải pháp ngắn hạn để đạt điểm cao mà không chú trọng đến việc học thật sự. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính trung thực và phẩm chất đạo đức của học sinh.

Hậu quả của áp lực điểm số không chỉ ảnh hưởng ngắn hạn mà còn để lại nhiều hệ lụy dài hạn, gây tổn hại nghiêm trọng đến sự phát triển toàn diện của học sinh.

Cách vượt qua mệt mỏi vì áp lực điểm số

Các bạn học sinh cần biết cách vượt qua áp lực điểm số để tìm lại niềm vui và sự hứng thú trong quá trình học tập. Có như vậy, trẻ mới có môi trường tốt, không bị ảnh hưởng bởi cảm xúc tiêu cực trong học tập.

1. Hiểu đúng ý nghĩa của việc học tập

Điểm số hoàn toàn không phản ánh 100% năng lực của mỗi người. Do đó, chúng ta không nhất thiết phải nỗ lực để đứng ở vị trí cao nhất.

Quan trọng là cần nhận thức được rằng, học để nâng cao kiến thức giúp bản thân tự tin hơn. Nhờ đó, chúng ta sẽ có nhiều cơ hội khi tìm kiếm việc làm trong tương lai.

Thực tế, có nhiều môn học không được chú trọng trong chương trình giảng dạy như thể thao, nghệ thuật, âm nhạc,… nhưng rất nhiều học sinh lại đạt được thành tựu ở những lĩnh vực này.

2. Thay đổi suy nghĩ

Nhiều bạn tự đặt mục tiêu cho bản thân để nỗ lực đạt được thành tích cao. Đây là hành động tốt, vì có thể tạo động lực, ngày một hoàn thiện và nâng cao năng lực bản thân.

Tuy nhiên dù kết quả có ra sao, các bạn cũng không nên tự trách móc vì bản thân. Nếu đã cố gắng hết sức thì không có gì phải tiếc nuối. Hãy suy nghĩ tích cực hơn để tiếp tục cố gắng.

3. Chia sẻ với thầy cô, bố mẹ

Nhiều trường hợp mệt mỏi, áp lực vì điểm số đều do bố mẹ và thầy cô đặt nặng thành tích. Vì vậy nếu cảm thấy quá mệt mỏi, hãy chia sẻ thẳng thắn với thầy cô và bố mẹ.

Khi trò chuyện, nên giữ tâm thế bình tĩnh và thoải mái để người lớn hiểu rằng, những điều bạn đang cảm nhận là hoàn toàn đúng và không phải là hành động nông nổi.

Thực tế, việc thay đổi suy nghĩ của người lớn không phải điều dễ dàng. Vì vậy, quá trình này sẽ mất khá nhiều thời gian, và đôi khi có thể dẫn đến một số tình huống không mong muốn.

Nếu bố mẹ quá cứng nhắc về vấn đề thành tích, bạn có thể tìm đến những người tâm lý hơn như anh chị, ông bà,… để chia sẻ, giải tỏa cảm xúc.

4. Lên kế hoạch học tập khoa học

Thực tế, nhiều học sinh rất siêng năng, chăm chỉ nhưng không nhận được kết quả cao trong các kỳ thi do học trước quên sau, học không có kế hoạch.

Để đạt được thành tích tốt, bạn nên lên kế hoạch học tập cụ thể. Trước tiên, cần ghi chép lại dặn dò của giáo viên để hoàn thành bài tập đúng hạn, và tránh tình trạng quên làm bài, học bài.

Khi học tập, nên chú ý nghe giảng để nắm vững kiến thức, điều này sẽ giúp bạn tránh phải học đi học lại. Các bạn có thể tiết kiệm thời gian để tìm tòi thêm kiến thức và thư giãn, nghỉ ngơi.

Vào cuối kỳ, bạn nên tổng hợp kiến thức để ôn tập dễ dàng và tránh tình trạng thiếu sót. Khi nắm vững kiến thức, cần làm bài tập thường xuyên, bắt đầu từ các bài tập đơn giản đến nâng cao.

Với những môn học cần phải học thuộc, nên chia nội dung ôn tập thành nhiều phần, và ôn tập sớm. Tránh tình trạng học học gấp, học vội vì rất nhanh quên bài, dẫn đến kết quả thi cử không tốt.

Nếu cần thiết, có thể nhờ sự hỗ trợ của bạn bè và thầy cô để nắm vững hơn cách giải bài tập.

5. Tìm đến sự giúp đỡ của chuyên gia để vượt qua áp lực học tập

Ngoài ra, nếu cảm thấy khó khăn với việc đặt mục tiêu học tập và lên kế hoạch, các bạn cũng có thể tham khảo chương trình Thiết lập mục tiêu - Thổi bùng động lực cho năm học mới.

Đây là chương trình được nghiên cứu và xây dựng bởi Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam. Chương trình có mục tiêu giúp các bạn học sinh giải tỏa áp lực, sẵn sàng bước vào năm học mới.

Các chuyên gia sẽ đồng hành cùng bạn thấu hiểu bản thân, đặc biệt là về hoài bão, ước mơ và cách để đạt được những cột mốc mà mình đã đề ra.

Điểm số quan trọng, nhưng việc hiểu rõ bản thân mình muốn gì, cần gì và phải làm gì cũng quan trọng không kém.

Với chương trình Thiết lập mục tiêu - Thổi bùng động lực cho năm học mới, các bạn sẽ biết làm sao để vượt qua sự căng thẳng, mệt mỏi, stress, và lấy lại cân bằng trong cuộc sống.

Với sự đồng hành của chuyên gia tại trung tâm, bạn sẽ có một năm học mới đầy hứng khởi, hạnh phúc và bình an.

Mệt mỏi, áp lực vì điểm số là vấn đề nhiều học sinh phải đối mặt. Nếu không biết cách giải tỏa, tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến căng thẳng thần kinh và tâm lý sợ học, chán học.