Một góc nhìn phản tư về truyện ngắn ‘Làng’ của Kim Lân

Lời đầu tiên, tôi rất cảm ơn bạn Thúc Kháng - tác giả bài viết “Tư duy “hoặc bạn, hoặc thù” và sự sống dai của một câu văn thời chiến” - đã nói ra gần như trọn vẹn tâm tư của tôi mỗi khi nghĩ về văn bản đó. Tại đây, tôi có vài lời muốn cùng chia sẻ.

Hiện giờ, ở một độ tuổi còn rất trẻ, tôi là một cô giáo dạy văn đã vài năm, mỗi năm trôi qua đều dạy học trò cái văn bản Làng ấy (vì tác phẩm này nằm trong chương trình thi cuối cấp của các em).

Quá trình lớn lên của tôi gắn liền với những cuộc thi học sinh giỏi văn cấp huyện, tỉnh, quốc gia, rồi đến bài thi môn văn trong kỳ thi đại học. Nên hơn ai hết, tôi hiểu tôi, một giáo viên văn, không được “dạy” cái gì khác ngoài barem điểm, nếu thực sự có lòng muốn học trò an toàn trong kỳ thi vào cấp ba. Mặc dù, đã nhiều lần, trong lòng tôi tự hỏi: “Mình đang dạy tụi nó cái gì thế này?”

Gần đây, có một lần, tôi gặp một nhà giáo dục có danh tiếng ở cả trong và ngoài nước, trò chuyện với người ấy tại nhà riêng. Người ấy hỏi tôi: “Em có biết tội ác lớn nhất của đảng cộng sản là gì không?” Tôi bình tĩnh trả lời: “Dạ thưa, là phá hủy lương tâm, nhân cách của dân tộc Việt.” Người ấy gật đầu, còn tôi cũng bất lực. Tôi băn khoăn, có lẽ nào chính tôi cũng đã góp một phần nhỏ vào tội ác ấy chăng?

Năm trước, tôi nhận dạy cho một đứa bé có bệnh về thần kinh (vì gia đình đã không tìm ra được ai khác chịu dạy cho cháu). Tôi dạy học cho cháu, trong thâm tâm chưa từng tồn tại một sự phân biệt nào về sang hèn, bệnh tật hay lành lặn, giỏi hay dở… Tôi đến với cháu chỉ đơn giản vì cháu là con trẻ, và hơn hết, vì nó là đồng bào với mình.