Đâu mới là các nhà văn nổi tiếng Việt Nam?

Các giai đoạn phát triển của văn xuôi Việt Nam?

Là một thể loại sinh sau đẻ muộn, văn xuôi Việt Nam chỉ thực sự được phát triển độc lập và trở thành dòng văn học nổi tiếng nhất nhì Việt Nam là vào khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Sự thoái trào của Nho Giáo cũng như sự đàn áp kiểm soát của thực dân Pháp, đã kìm hãm sự phát triển của thơ ca, thay vào đó phổ cập một làn gió mới vào văn xuôi hiện đại. Thơ ca truyền thống mang hơi thở sử thi đã dần bị lỗi thời, một xu hướng mới đang bắt đầu len lỏi và tư duy và óc sáng tạo của các cây bút trẻ.

Có thể nói, sự đô hộ của thực dân Pháp đã làm thay đổi xã hội Việt Nam hoàn toàn: người nông dân phải ra thành thị làm việc, tiếp xúc với chữ tây (chữ Quốc Ngữ) cũng ngày càng dễ dàng. Họ có nhu cầu đọc những mẩu văn ngắn, những đoạn truyện dí dỏm khôi hài để giải tỏa căng thẳng và mệt mỏi, thúc đẩy xu hướng sáng tác của các cây bút trẻ. Văn xuôi Việt Nam và các nhà văn nổi tiếng Việt Nam cũng từ đây mà xuất hiện nhiều.

Xem thêm: Tiến trình các giai đoạn của văn học hiện đại Việt Nam

Có thể nói, thế kỷ XX chính là giai đoạn phát triển rực rỡ của văn xuôi Việt Nam. Nếu giai đoạn đầu, các nhà văn nổi tiếng Việt Nam hướng văn xuôi của mình theo dạng văn chương cách mạng, mục đích thôi thúc và thắp lên ngọn lửa yêu nước, chuẩn bị cho cuộc cách mạng sắp tới. Các vấn đề lớn lao của dân tộc được đem ra bàn luận, với một thái độ thành kính tôn trọng hết sức.

Qua tiến trình phát triển không ngừng của văn xuôi Việt Nam, có thể thấy các nhà văn nổi tiếng Việt Nam đã không ngừng cố gắng giúp văn chương mỗi ngày một mở rộng, cải tiến và không ngừng sáng tạo, đi trước thời đại để tranh đấu cho những vấn đề từng bị xem là chuyện cấm. Từ giai đoạn phục vụ cách mạng cho đến dòng văn học hiện đại, tư duy tiểu thuyết đã dần thay thế lề lối tôn kính của tư duy sử thi.

Ở thời kỳ đầu, tư duy của các nhà văn nổi tiếng Việt Nam thường nhìn vấn đề xã hội bằng đôi mắt tôn kính. Họ cho rằng, các vấn đề ấy thật thiêng liêng, như bậc con cháu đang nhìn lý tưởng của cha ông để viết. Thế nhưng, các nhà văn nổi tiếng Việt Nam về sau lại bắt đầu chuyển biến mạnh mẽ, họ đưa sự nhân văn và sự thân thiết lên hàng đầu, khai thác nhân vật dưới góc độ sự thật, thay vì là kể lại một câu chuyện mà giữa nhà văn với nhân vật là những con người xa lạ.

Các nhà văn nổi tiếng Việt Nam

Như vậy, dựa trên chủ đề của tác phẩm và phong cách sáng tác nổi bật, ta có tổng cộng chín người nghệ sĩ tài ba, trải dài suốt chiều dài phát triển văn học Việt Nam.

• Vũ Trọng Phụng (1912-1939)
• Thạch Lam (1910-1942)
• Nam Cao (1917-1951)
• Nguyễn Thị Hoàng (1939- )
• Nguyễn Huy Thiệp (1950-2021)
• Nguyễn Minh Châu (1930-1989)
• Nguyễn Nhật Ánh (1955- )
• Nguyễn Ngọc Tư (1976- )

Vũ Trọng Phụng

Được xem là cây viết khôi hài nổi bật của dòng văn học trào phúng nổi tiếng ở Việt Nam thời bấy giờ, Vũ Trọng Phụng là một trong các nhà văn nổi tiếng Việt Nam sử dụng văn học hiện thực phê phán để kể chuyện cười cho thiên hạ, qua đó vạch trần xã hội thối nát và mang lại những tiếng cười sâu cay cho độc giả đại chúng.

Xem thêm: văn học trào phúng và phong trào văn học hiện thực trào phúng ở Việt Nam

Cái hay của Vũ Trọng Phụng khi ông viết văn, ấy là tính chất hiện thực được thể hiện ở một mức độ mới lạ hơn. Ở thời điểm cả nước Việt Nam đang sục sôi trước sự dẫn dắt của Đảng Cộng Sản, các nhà văn nổi tiếng Việt Nam đương thời đều đem cái hiện thực được lấy từ làng quê, những con người bần nông chân chất đang chịu áp bức. Đó là hiện thực được đông đảo nhà văn chọn lựa, ấy thế Vũ Trọng Phụng ở hướng ngược lại.

(Vũ Trọng Phụng có thể nói, là đại diện cho lối văn chương trào phúng, phát huy tối đa trọng yếu của thể loại truyện cười nhưng lại sâu cay)

Có thể nói, hiện thực trong văn học của ông là những chuyển biến của những con người đang nương lấy thực dân mà giàu, những địa chủ cấu kết với thực dân Pháp. Sự giằng co giữa lề lối cũ và cái phóng túng mới đã va chạm nhau, thuật lại một hiện thực mà không ai muốn thấy: Việt Nam đang bước vào giai đoạn phải thay đổi. Hiện thực mà ông theo đuổi là hiện thực xuất hiện song song với cái khổ của dân chúng, thu hút người đọc vốn chưa bao giờ biết về sự tồn tại của cái hiện thực ấy.

Thạch Lam

Đầu thế kỷ XX, các nhà văn nổi tiếng Việt Nam thường đi theo hai dòng văn học chuyên biệt: văn học lãng mạn và văn học hiện thực. Và Thạch Lam chính là một cái tên nổi bật cho trào lưu văn học lãng mạn ở Việt Nam. Như xu hướng chung của văn học lãng mạn, các tác giả nổi tiếng Việt Nam sẽ đi sâu vào nội tâm của con người, khai thác khát vọng sống cùng những phức cảm tâm lý của nhân vật. Với Thạch Lam, đề tài cũng tương tự như thế.

Cuộc sống cơ cực từ bé đã cho Thạch Lam một nguồn cảm hứng dồi dào để viết sách. Những chủ đề của ông, lấy hiện thực làm đề tài, nhưng lại dùng để gợi tả lên tâm hồn cao quý của con người. Ở đó là sự hy sinh, tần tảo, những khổ đau mà con người phải chịu đựng, trong hoàn cảnh xã hội đang thay đổi liên tục.

(Văn chương của Thạch Lam có thể nói là nhẹ nhàng lãng mạn, thể hiện ánh sáng của cuộc sống trong tháng ngày cơ cực)

Có người nói, văn chương Thạch Lam giống như 1 khung hình, bắt lại những khoảnh khắc rồi lưu giữ chúng thành ký ức. Hiện thực trong văn chương Thạch Lam không dữ dội, không buồn cười trào phúng, đó là những ký ức thật được ông tái hiện lại, kể lại chuyện hồi ức dưới bóng hình của nhân vật. Với sở trường là truyện ngắn, những câu chuyện của ông cô đọng, lột tả được một khoảnh khắc ngẫu nhiên trong ngóc ngách xã hội, đem lại nhiều xúc.

Nam Cao

Với đặc trưng là văn học hiện thực, Nam Cao là một trong các nhà văn nổi tiếng Việt Nam khắc họa hiện thực xã hội xảy ra ở các làng quê, nơi nông dân nghèo chịu áp bức từ địa chủ. Khác với Vũ Trọng Phụng với lối văn chương hiện thực thuật lại một xã hội đang chuyển biến, Nam Cao dùng hiện thực tàn nhẫn để đánh thức tính thiện trong mỗi con người. Các nhân vật của ông, dù bị chèn ép áp bức, họ vẫn khao khát được sống lương thiện, được làm một người đàng hoàng tử tế.

(Đại diện cho dòng văn chương hiện thực phê phán, các tác phẩm của Nam Cao đều ghi dấu ấn mạnh mẽ nhờ việc khai thác tình cảnh khốn cùng của người Việt)

Ở Nam Cao, ông tin rằng nghệ thuật hiện thực chính là nghệ thuật cao cả nhất. Ông cho rằng nghệ thuật không được xa rời thực tế mà nó phải là chất liệu từ cuộc sống và mục đích của nó là phục vụ con người, phục vụ cuộc sống. Mỗi một nhà văn trước khi muốn thể hiện cuộc sống trên trang giấy thì cần phải nhìn vào cuộc sống của nhân dân, phải lên án những thói hư tật xấu, sự bất công trong xã hội, phải đồng cảm với nhân dân thì đó mới là nghệ thuật.

Nguyễn Thị Hoàng

Một trong các nhà văn nổi tiếng Việt Nam bị ảnh hưởng bởi sự chuyển dịch của lối tư duy tiểu thuyết, Nguyễn Thị Hoàng là một trong những nhà văn nữ Việt Nam dám đi sâu và khai thác nội tâm nhân vật một cách thấu đáo. Trong xu thế chuyển dịch và phân tách văn học hai miền Nam-Bắc giai đoạn 1954-1975, Nguyễn Thị Hoàng đã tạo nên những áng văn chương mang đậm tính hiện sinh cá nhân, một điều hơi ngược lại với xu thế cộng đồng vốn có ở Việt Nam, vẫn đang diễn ra ở bối cảnh văn học miền Bắc.

(Cuộc đời đàn bà, nội tâm và những giằng xé của tình yêu đã được Nguyễn Thị Hoàng thêu dệt trong các tác phẩm của bà)

Các tác phẩm của bà được gắn mác diễm tình, đó là những chuyện tình đẹp đẽ nhưng lại có cái kết quá đỗi bi thảm. Qua đó, nội tâm nhân vật và những nỗi đau riêng tư từng bước được khai thác, như thể bà hiểu rõ từng nhân vật của mình. Tựu chung, truyện của Nguyễn Thị Hoàng thường lấy đề tài tình yêu, bởi trong tình yêu, con người luôn thấy khổ sở tột cùng. Chính đề tài này đã giúp Nguyễn Thị Hoàng khơi gợi và đào bới những tổn thương cá nhân của từng người.

Không có ai thực sự xấu và cũng chẳng ai tốt hoàn toàn, họ gặp khủng hoảng hiện sinh, và lao đầu vào tình yêu với những mục đích riêng rất nhân văn, muốn tìm kiếm điều gì làm cho trái tim mình thêm tròn đầy. Chính tính cá nhân của từng nhân vật đã làm cho Nguyễn Thị Hoàng trở thành một trong những nhà văn nổi tiếng Việt Nam lồng ghép tư duy tiểu thuyết vào cốt truyện, đưa ra một góc nhìn khách quan khi đánh giá nhân vật.

Nguyễn Huy Thiệp

Được mệnh danh là người đặt nền móng cho tư duy tiểu thuyết, Nguyễn Huy Thiệp là một trong các nhà văn nổi tiếng Việt Nam đại diện cho giai đoạn văn học mới sau 1975. Văn xuôi của Nguyễn Huy Thiệp thật ngắn gọn, không có mỹ từ mà cũng chẳng dùng những chủ đề phức tạp. Đó là một xã hội đổi mới, một sự chuyển biến mới, giữa tàn cuộc chiến tranh và một cuộc sống phát triển hội nhập phát triển.

(Không có đúng, cũng chẳng có sai, truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp cứ dửng dưng, lột tả một xã hội đổi mới nhiều mâu thuẫn đan xen)

Ở tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, điều quan trọng không phải là kể lại câu chuyện, mà là viết lại câu chuyện. Họ quan tâm tới lối diễn đạt, chồng chéo nhiều tầng nghĩa, hơn là cố gắng truyền tải thông tin đơn nghĩa như văn đưa tin. Nguyễn Huy Thiệp viết văn như ghi chép, đơn giản, mộc mạc nhưng chứa đựng nhiều vấn đề trong ấy. Ông nhìn thế giới như sự tồn tại thiện-ác, luôn song hành cùng nhau. Các nhân vật của ông vừa thiện vừa ác, có cái tốt cái xấu đan xen với nhau. Ấy là hiện thực mà ông lựa chọn, trong bối cảnh văn học cộng đồng đề cao tình làng nghĩa xóm, những truyện ngắn Nguyễn Minh Thiệp viết như làm nổi bật lên tính cá nhân của từng người trong cộng đồng.

Nguyễn Minh Châu

Sau năm 1975, hiện thực đổi khác nên cách các nhà văn Việt Nam viết văn dường như cũng phải thay đổi. Và người đã tạo ra sự thay đổi to lớn nhất, bao quát được nhiều tầng vấn đề khác nhau, chính là Nguyễn Minh Châu.

Trong các tác phẩm của mình, nhiều vấn đề xuất hiện đan xen chồng chéo lên nhau, tạo ra nhiều triết lý đáng suy ngẫm khi người ta đọc tác phẩm của ông. Ông khéo léo dẫn dắt người đọc đi từ bề nổi vấn đề, xuống những tầng nhận thức khác nhau, những sự đấu tranh nội tâm, những sự việc đáng tiếc đã xảy ra bên dưới vấn đề. Nhưng qua đó, ta thấy con người đối diện với nỗi đau, có người sám hối, có người ăn năn ân hận, nhưng dù sao đi nữa, việc thừa nhận cái ác tồn tại trong mình đã là một thành công lớn của ông.

(Thiện và ác đã được khắc họa vô cùng khéo léo, một mặt song song, mặt khác bổ trợ cho nhau và tạo thành con người. Ấy là cái tài của Nguyễn Minh Châu)

Trong truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa”, chiếc thuyền làng chài tưởng là một khung cảnh sinh hoạt của người ngư dân, nhưng dưới sâu đó là một gia đình vụn vỡ, bấu víu vào nhau vì cả hai người đều cần lấy nhau. Họ không ác, nhưng cũng chẳng tốt, và họ chọn tiếp tục một cuộc sống như thế. Ấy là hiện thực, Nguyễn Minh Châu không muốn phải làm cho nhân vật của mình thay đổi, họ phải tự nhận ra hiện thực trước mắt và tự đưa ra quyết định thì mới phải.

Nguyễn Nhật Ánh

Là một trong các nhà văn nổi tiếng Việt Nam chuyên viết truyện dành cho trẻ em, Nguyễn Nhật Ánh đã đồng hành cùng nhiều thế hệ bạn đọc, nhất là những đứa trẻ trong độ tuổi thanh thiếu niên. Truyện ngắn của ông thường lấy đề tài làng quê, kể lại những kỷ niệm mà ai cũng đã từng trải qua: những cuộc tranh cãi vặt, những mối tình đầu dang dở, sự ghét bỏ, ghen tỵ… Chính việc thấu hiểu tâm lý của tuổi thanh thiếu niên, tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh đồng cảm với sự bất thường của tâm lý trẻ, động viên chúng tiếp tục phát huy và tận hưởng cái tuổi dang dở này.

(Tuổi học trò đầy biến động, những cảm xúc thuần khiết nhất đã được Nguyễn Nhật Ánh tô vẽ trong tác phẩm của mình)

Những tác phẩm của ông vừa hiện thực, vừa lãng mạn mộng mơ. Cứ như trong cái bối cảnh tẻ nhạt của một thời không điện đóm, không điện thoại viễn thông, bọn trẻ cứ thế mà bày ra rất nhiều trò chơi để mua vui cho chính mình, gầy dựng nhiều kỷ niệm đẹp cùng nhau. Có lẽ với chúng ta, cảm giác tự mình chơi những trò chơi mình nghĩ ra, tự trải qua cảm giác thích một người, mới là cảm giác đáng trân quý nhất.

Nguyễn Ngọc Tư

Là một trong các nhà văn nổi tiếng Việt Nam được thừa hưởng thành quả của lối văn học thế sự đề tài cuộc sống, Nguyễn Ngọc Tư đã viết và xuất bản rất nhiều cuốn sách, lấy trọng điểm là cuộc đời của những con người vô danh, nhưng cũng đi tìm những mục đích sống như bao người khác. Bước sang giai đoạn năm 2000, văn xuôi Việt Nam đã có những chuyển biến mạnh mẽ, tính cá nhân được thể hiện hết mực, những nỗi niềm về đời tư cá nhân và những đau khổ của cuộc sống riêng được nhiều nhà văn trẻ tận dụng. Ấy thế mà, Nguyễn Ngọc Tư và các nhà văn nổi tiếng Việt Nam cùng thời lại có thể tìm thấy điểm chung giữa những đau khổ riêng tư ấy.

(Như người say nói chuyện, văn phong của Nguyễn Ngọc Tư cứ chân thật là thế, nhưng lại ẩn chứa bao nhiêu nỗi đau của những mảnh đời dang dở)

Được mệnh danh là “văn chương bay bổng mà lai láng như một kẻ say rượu đang nói”, có những truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư thực sự nói thẳng thắn, trọng điểm vấn đề đến nỗi làm người nghe phải xấu hổ. Ấy vậy mà nhân vật của bà không hề xấu hổ, trong lý tưởng được sống cuộc đời của mình, họ cứ nói thẳng ra những điều mình nghĩ, chưng hửng và làm người đọc sốt ruột. Thế nhưng tựu chung lại, họ đều móc nối với nhau vì một khiếm khuyết nào đó, đứng giữa bờ thực hư.