Dàn ý các dạng NLVH thường gặp ở thể loại truyện

DÀN Ý CÁC DẠNG NGHỊ LUẬN VĂN HỌC THƯỜNG GẶP Ở THỂ LOẠI TRUYỆN

Để làm tốt phần Nghị luận văn học với ngữ liệu văn bản Truyện, các bạn không chỉ cần rèn luyện kĩ năng viết mà còn cần nắm được những dạng bài nghị luận văn học thường gặp. Đây sẽ là nền tảng giúp các bạn học sinh làm bài một cách mạch lạc, gãy gọn.

Thích Văn học gửi đến bạn dàn ý cho các dạng bài Nghị luận văn học thường gặp ở thể loại Truyện. Cùng tham khảo để ứng dụng trong quá trình làm bài nha!

Dạng 1 - Phân tích nhân vật văn học (cụ thể hơn: vẻ đẹp tâm hồn, diễn biến tâm lí,…)

1. Mở đoạn:

- Dẫn dắt, nêu tên tác giả - tác phẩm

- Giới thiệu vấn đề nghị luận: vẻ đẹp tâm hồn/ diễn biến tâm lí/… của nhân vật + khái quát, cảm nhận chung

2. Thân đoạn:

2.1. Khái quát nhân vật: hoàn cảnh, xuất thân, nghề nghiệp,…

2.2. Phân tích nhân vật:

- Gọi tên được những điểm đáng chú ý của nhân vật (có những phẩm chất nào? Có những trạng thái nào trong diễn biến tâm lí?….)

- Từ những điểm đáng chú ý ấy, dựa vào các yếu tố: Ngôi kể - Lời nói, giọng điệu- Hành động, cách ứng xử với các nhân vật khác - Suy nghĩ

→ Từ đó, đưa ra những nhận xét, cảm nhận về nhân vật.

2.3. Đánh giá:

- Nhân vật là đại diện/ biểu tượng cho thế hệ/ lớp người nào?

- Qua nhân vật, tác giả thể hiện chủ đề, nội dung truyện như thế nào?

- Đánh giá đặc sắc nghệ thuật xây dựng nhân vật:

• Nghệ thuật miêu tả (qua ngoại hình, tâm lí,…)
• Ngôn ngữ (đối thoại, độc thoại,…)
• Giọng văn
• Hình ảnh

3. Kết bài:

- Khẳng định lại vai trò của nhân vật đối với truyện.

- Đưa ra bài học, thông điệp gửi gắm từ nhân vật/ liên hệ bản thân.

Dạng 2 - Phân tích/ cảm nhận về chi tiết trong truyện

1. Mở đoạn:

- Dẫn dắt, nêu tên tác giả - tác phẩm

- Giới thiệu vấn đề nghị luận: nêu được chi tiết và những ấn tượng, cảm nhận khái quát.

2. Thân đoạn:

2.1. Khái quát, tóm tắt truyện (từ 1 - 2 câu)

2.2. Phân tích chi tiết:

- Chi tiết xuất hiện trong hoàn cảnh nào?

- Nêu vai trò của chi tiết:

• Qua chi tiết, ta thấy gì về bối cảnh/ hiện thực được thể hiện?
• Qua chi tiết, ta thấy gì về (các) nhân vật trong truyện (tình cảm, cảm xúc,…)?
• Qua chi tiết, chủ đề của truyện được thể hiện như thế nào?

2.3. Đánh giá về chi tiết:

- Khẳng định về đặc sắc của: nghệ thuật kể chuyện, hình ảnh, ngôn từ,…

- Nhấn mạnh chi tiết chính là điều tạo điểm nhấn, trở thành điểm sáng của truyện.

3. Kết bài:

- Khẳng định lại vai trò của chi tiết đối với truyện.

- Đưa ra bài học, thông điệp gửi gắm từ chi tiết/ liên hệ bản thân.

Dạng 3 - Phân tích một khía cạnh của nghệ thuật trong văn bản (nghệ thuật kể chuyện, điểm nhìn, ngôi kể,…)

1. Mở đoạn:

- Dẫn dắt, nêu tên tác giả - tác phẩm

- Giới thiệu vấn đề nghị luận: nêu được khía cạnh đề cho và những ấn tượng, cảm nhận khái quát.

2. Thân đoạn:

2.1. Khái quát, tóm tắt truyện (từ 1 - 2 câu)

2.2. Phân tích khía cạnh nghệ thuật:

- Trả lời câu hỏi “Là gì?”, “Như thế nào?”.

Ví dụ:

• Điểm nhìn trần thuật: là điểm nhìn gì (bên ngoài/ bên trong), kể như thế nào?
• Ngôi kể: ngôi thứ mấy? Đặt ở nhân vật nào? Từ ngôi kể, truyện được kể như thế nào?

- Nêu vai trò của khía cạnh nghệ thuật:

• Góp phần thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm
• Thể hiện được tính cách, vẻ đẹp,… của nhân vật
• Thể hiện thái độ/ tình cảm, tài năng của tác giả
• Gây ấn tượng với người đọc

3. Kết bài:

- Khẳng định lại vai trò của khía cạnh đối với truyện.

- Liên hệ bản thân (khía cạnh phải đặc trưng phong cách tác giả?…)

Ví dụ minh họa

(Lược phần đầu: Lão Khúng là người dân đầu tiên lên khai phá vùng đất mới, và con bò khoang đen gắn bó với gia đình lão từ những ngày đầu vất vả, khó khăn ấy. Tuy nhiên, nay con bò đã già, dù cả gia đình đều quyến luyến nó, nhưng lão đành phải bán đi. Trên đường đưa con bò xuống thị trấn Cầu Giát để bán, nhân tiện thăm đứa con gái đang trọ học ở đấy, lão đi đến một quyết định…)

Thế rồi đột nhiên lão Khúng đi đến một cái quyết định đầy điên rồ: lão quyết định giải thoát cho con vật! Tự nhiên lão thấy lão đang làm một công việc vô cùng nhân đạo. Cả một đời con vật nai lưng ra kéo cày đề nuôi sống gia đình lão, và bây giờ lão đền ơn trả nghĩa cho con vật bằng việc đem bán nó cho người ta giết thịt? Lão thấy lão không còn là giống người nữa…

[…]

Lão nhảy xuống, đi đến bên cạnh con vật, đặt cả hai bàn tay lên cái cổ sần sùi đang đầy hơi sương lẫn mồ hôi, lão vỗ vỗ con vật một hồi rồi cầm cái ách đặt xuống bên cạnh hai chân trước của nó. Con vật ngẩng cao cổ, thè lưỡi liếm lên vai, lên cổ lão, mỗi lần cái lưỡi mềm và ram ráp đụng vào da thịt, lão lại sởn gai ốc, tưởng như con vật đã cảm thấy được lão đang nghĩ gì; đang toan tính những gì; lão đang cởi ách suốt đời cho nó! Lão Khúng tự nhiên trở nên vội vã, lão kéo chiếc xe sang bên vệ đường, đem giấu sau những đám bờ bụi lúp xúp lẫn những tảng đá rồi trở về bên con vật đang đứng đó, nguyên tại chỗ. - Nào, bây giờ thì tao giải thoát cho mày, lão lâm râm nói với con vật thân yêu bằng cái giọng hơi cau có, mày hâu tao thế là đủ rồi đấy con ạ, bây giờ thì mày hãy đi đi, hãy vào rừng mà sống, cỏ đấy, cỏ trong rừng thiếu gì, mày ăn suốt đời không hết, khát thì có nước suối. Ở đây đi sâu vào bên trong sẽ có một bầy bò hoang. Chúng nó sướng như những bà hoàng, ông hoàng giữa núi non, cây cỏ, chăng bao giờ phải kéo cày, kéo xe… Hãy đi đi, nào!

Lão cuộn vào năm ngón tay trái cái dây chão đã được tháo ra khỏi mõm con khoang đen, dùng đầu dây đánh một cái thật đau vào bên hông, bắt nó phải chạy té vào rừng. Con đường đi đến thế giới tự do của con khoang đen thật chẳng khác nào con đường đi đày. Sau lưng nó, lão Khúng lúc nào cũng hầm hầm hè hè giơ cao thanh roi sẵn sàng quất vào mông đến đau điếng nếu nó dừng lại, hoặc ngoái nhìn trở lại.

Cuộc xua đuổi cứ thế diễn ra lặng lẽ giữa đêm trường. Càng xua được con vật dẫn mình vào giữa rừng sâu và càng xa con đường “bò lăn” ở ngoài kia, lão Khúng càng thấy yên tâm, lại thấy có một cái gì khoái lạc, tự thoả mãn, chẳng lẽ lão cảm thấy được lão đang xua đuổi cái số phận quá đỗi nhọc nhằn của lão ra khỏi ra khỏi đời lão, cái số phận nửa người nửa con vật?

[…J

Sau khi xua được con vật sang bên kia sườn núi đá, lão Khúng âu yếm chia tay với người bạn đời băng cách trở đầu roi, câm trên tay đánh một trận thực lực, tay đánh miệng chửi bởi nguyên rủa. Giữa lúc con vật đau điếng, đang quằn quại suýt quy bốn chân xuống thì lão Khúng đột ngột quay lưng lại phía nó. Không nói thêm một lời nào. Lão bỏ đi, mất hút vào đêm tối. Lão trở về bên chiếc xe bò khi màn đêm đã nhợt trắng. Lão biết rằng từ đây trở đi chỉ còn một phần ba đường đất và đường sá cũng đỡ khốn khổ hơn.

(Lược một đoạn: Lão Khúng thay con bò, tự mình kéo chiếc xe về thị trấn Cầu Giát).

Lão Khúng đi thẳng đến trước một gian phòng cuối dãy mà não vẫn quen thuộc, ở đấy con gái lão ở chung với mấy cô bạn học lớp dưới. Gian phòng của con lão khóa kín cửa. Lão đang toan gỡ đống củi xuống trước cửa phòng con gái lão thì tự nhiên lão ngớ người ra: lão vừa nhìn thấy một con bò đang nằm nhai cỏ bên vạt sân bóng chuyền của đám con gái ở bên hồi nhà. Ngay lập tức lão giật nảy mình sực nhận ra đích thị là nó, con khoang đen của nhà lão, cái con khoang đen mà trong đêm khuya khoắt lão đã đích thân dắt vào tận trong rừng thật sâu, rồi lại còn dùng roi vọt đánh đập vô cùng tàn nhẫn để xua nó đi về với cuộc sống tự do.

Con vật ngước cặp mắt đầy nhẫn nhục và sầu não lên nhìn lão Khúng. Đó là cái nhìn của một sinh vật tự nguyện chấp nhận số phận. Đứng lặng thinh bên chiếc xe chất đầy củi mà lão đã thấy nó toát mồ hôi một mình kéo về được đến đây, lão Khúng cũng chả biết nói gì với con vật, lại càng không thể tránh móc, lão chỉ đưa mắt nhìn người bạn đời làm ăn thân thiết bằng cái nhìn cũng đầy sầu não và phiên muộn.

(Trích Phiên chợ Giát, Nguyễn Minh Châu, in trong Nguyễn Minh Châu - Tác phẩm chọn lọc, NXB Giáo dục Việt Nam, TP.HCM, 2009, Tr.231-237)

Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) nêu cảm nhận của anh/ chị về vẻ đẹp tâm hồn nhân vật lão Khúng trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu.

1. Mở đoạn

- Dẫn dắt về truyện ngắn “Phiên chợ Giát” và nhà văn Nguyễn Minh Châu.

- Giới thiệu vấn đề nghị luận: nhân vật lão Khúng là người nông dân giàu lòng yêu thương, đầy chất phác.

2. Thân đoạn:

2.1. Khái quát nhân vật:

Lão Khúng là một người nông dân, là người đầu tiên khai phá vùng đất mới. Cuộc sống của ông gắn với con bò khoang đen - một “người bạn” đã cùng lão trải qua những ngày đầu gian khó ấy.

2.2. Phân tích nhân vật:

- Lão Khúng là một người giàu tình yêu thương:

• Ông trân trọng công lao của con khoang đen khi một đời làm lụng vất vả. Ông cho rằng việc bán con khoang đen đi giết thịt là “không còn là giống người nữa”.
• Vì thế, lão kiên quyết trả nó về cuộc sống tự do như một cách đền ơn đáp nghĩa. Lão dặn dò về nguồn nước, sẵn sàng quất nó nếu nó dừng lại.

- Ở Lão Khúng là sự đồng cảm, thấu hiểu và ý thức sâu sắc về thân phận:

• Khi bất ngờ gặp lại con khoang đen, lão nhìn nó với cái nhìn “đầy sầu não và phiền muộn”, không trách móc.
• Nỗi buồn của lão không chỉ vì ý định không thành mà bởi hiểu được sự nghiệt ngã của số phận. Vì thế, ông đồng cảm với cái nhìn “nhẫn nhục và sầu não” của con khoang đen.

2.3. Đánh giá:

- Lão Khúng là biểu tượng cho người nông dân Việt Nam chất phác, giàu lòng nhân ái và sự yêu thương.

- Qua nhân vật, ta thấy được cuộc sống mưu sinh vất vả của người nông dân. Ấy vậy, họ vẫn hiện lên với những phẩm chất cao quý.

- Đánh giá về nghệ thuật xây dựng nhân vật: khắc họa những chuyển biến tinh tế của tâm lí nhân vật (suy nghĩ, sự dằn vặt,…); ngôn từ giản dị; giọng văn trầm lắng, chiêm nghiệm.

3. Kết bài:

- Khẳng định lại vai trò của nhân vật lão Khúng đối với truyện.

- Qua nhân vật, ta rút ra được bài học về sự thấu hiểu và tấm lòng nhân ái; đặc biệt là về sự nghĩa tình giữa con người và vạn vật xung quanh.

Tham khảo các bài viết liên quan tại đây:

Dàn ý các dạng bài NLVH thường gặp ở thể loại thơ