Chuyện người Nghệ kể: Mự Lạc

Tôi chẳng biết mự tên thật là gì? Quê tôi, hầu như phụ nữ khi lấy chồng rồi là không dùng tên mình nữa.

Mự không biết chữ,nhưng mự có trí nhớ siêu việt,những câu chuyện, những vần thơ, câu hò, điệu ví... khi mự đã nghe rồi là nó như được ghi âm lại nguyên vẹn.

Thời chưa cướp chính quyền nhà nghèo mự đi ở. Tối tối giã gạo,nấu cám dưới bếp. Nghe trên nhà cậu chủ đọc Tam Tự Kinh, người học không thuộc còn mự nghe lỏm thì thuộc hết...

Tam tự kinh
Nhân chi sơ
Tính bản thiện...

Hay 

Ấu bất học 
Lão hà vi
Nhân bất học
Bất tri lý...

Mự thuộc Kiều vanh vách, thích đoạn nào mự đọc ngay đoạn đó, đọc đến đoạn: "xem trong âu yếm có chiều lả lơi" thì cười rồi nói: "Kim Trọng mò vụ Kiều rồi!" Hihihi. Hoặc vè O Hoét một người con gái đẹp quê tôi:

"Nghe tin rồi o Hoét
Ra đứng giữa ngả ba
Sắm khăn áo lượt là
Miệng chào mời thân thiết
Mồm ăn trầu ngót ngoét
Đôi má thắm lưng ong
Đôi vụ mọng trấy bòng
Lòng Đị Ba ngơ ngẩn
Dạ Chắt Trùm ngơ ngẩn..."

Hay khi nói người con gái nhà ông địa chủ tên là Đóc Trìu, nghe mự hát rằng:

"đóc trìu là đóc một gánh em ơi!
Anh không ham trâu ham ruộng
Chỉ ham nơi đóc trìu..."

Ngồi ở gốc cây Ngô Đồng, thấy trời động mưa mự hát:

"Mưa cụp Môn, ôm l... mà chạy
Mưa đồng Báy đừng chạy mất công
Mưa Cồn Nhôn, đừng trôông mà nhọc..."

Như mọi người, mự tôi cũng tham gia bình dân học vụ, và mự đọc vanh vách bảng chữ cái:

"O tròn như quả trứng gà
Ô thời đội mũ, Ơ già thêm râu
 à hai chữ khác nhau
 đội nón chóp, Ă đầu trăng treo..."

Nhưng hấp dẫn nhất là chuyện hát ví ngày xưa qua lời mự kể...

Ngày xưa đi hát ví đối đáp xong còn nhớ về kể lại... thật đẳng cấp về trí nhớ. Xứ Mòi chợ quê tôi, người hát ví giỏi nhất đó là cố Sinh Vệ ở làng Mai Hoa. Lần ấy đi ví gặp một cô đáo để, vốn biết cố Sinh Vệ đã có tuổi nên cô ấy hát:

Trên đầu hoa đá
Dưới má hoa râm
Lạy cụ ơi cụ
Cháu lầm cụ ơi!

Cố liền ví lại ngay:

Tra thì tra trên trốc
Bạc thì bạc trên đầu
Từ rốn đến phao câu
Đang non chanh rứa mại
Đang đẹp giòn rứa mại...

Hoặc lần khác đi ví, gặp bạn ví hỏi nhà, tếu táo cố bày cho một giọng nữ bên đội mình hát trả lời:

Nhà em ở chỗ giữa hai hàng kè giao lại
Giữa có bãi cát hà châu
Có cái khe không cạn không sâu
Cho anh tắm mát, gội đầu vừa trơn...

Tả cái khuôn vàng thước ngọc của người con gái, mà tả hay như thế!Cả đời mự sống trong sự tột cùng của bần hàn, nhưng rất yêu đời vui vẻ. Mẹ tôi rất thương mự, thường bảo chúng tôi :"có chi cho bà cố Hồng với"...

Giờ mự tôi đã thành người thiên cổ. Tôi nhớ mự, tiếc những năm tháng khi mự còn sống đã không ghi chép đầy đủ để lưu lại những gì mự kể.